କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ- ଅନ୍ତହୀନ କାମନା Antahina Kamana

ବାଲକୋନିକୁ ଆସିଲା ପରେ ଜୀବନବାବୁଙ୍କ ନଜର ଖବରକାଗଜ ବଣ୍ଡଲଟା ଉପରେ ପଡିଲା । ଖବର କାଗଜବାଲା ତା ସାଇକେଲରେ ବସି ରାସ୍ତାଉପରୁ ରୋଜ ଏମିତି ବଣ୍ଡଲକରି ଫୋପାଡେ । କାଗଜ କୋଉଦିନ ବାଲକୋନୀରେ ମିଳେ ତ କେଉଁଦିନ ଲନ୍ ରେ ଥିବା ପିଜୁଳିଗଛରେ ଲଟକୁଥାଏ । କେବେ କେବେ ଲନ୍ ରେ ମିଳିଯାଏ । ଖବରକାଗଜଟା କେଉଁଦିନ କେଉଁଠି ମିଳିବ ତାର କିଛି ଠିକଣା ନଥାଏ । ଆଜି ବୋଧେ ଲକି ଡେ, କାଗଜଟା ବାଲକୋନୀରେ ଠିକ୍ ଜାଗାରେ ମିଳିଗଲା । ଖବରକାଗଜ ବଣ୍ଡଲଟା ହାତରେ ଉଠାଇ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କହିଲେ ଆରେ ଚା ନେଇ ବାଲକୋନିକୁ ଚାଲିଆସ, ଏଇଠି ଭଲ ସୁଲୁସୁଲିଆ ଥଣ୍ଡାପବନ ବୋହୁଛି । ଚା’ ସାଙ୍ଗରେ କିଛି ଫ୍ରେସ ପବନ ବି ପିଇବାକୁ ମିଳିବ ଆଜି, କହି ଆରାମ ଚୌକିରେ ବସିପଡିଲେ । ଖବରକାଗଜଟା ଖୋଲି ପ୍ରଥମେ ‘ଆଜିର ଅନୁଚିନ୍ତା’ ପଢିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏଇଟା ତାଙ୍କର ନିତିଦିନିଆ ଅଭ୍ୟାସ, ପ୍ରଥମେ ନୀତିବାକ୍ୟଟାହିଁ ପଢନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ପ୍ରତିଦିନ କିଛି ନୁଆ ଜ୍ଞାନ ମିଳିଯାଏ ସଂସାର ବିଷୟରେ । “କାମନାର ବିନାଶରେ ଦୁଃଖର ବିନାଶ” । ସେଇଠି ଅଟକିଗଲେ ଜୀବନବାବୁ । ଏଇ ବାକ୍ୟଟି କିଛି ନୁଆ ନୁହେଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ । ପିଲାଟି ଦିନରୁ ଶୁଣି ଆସୁଛନ୍ତି ଗୌତମବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଏଇ ପବିତ୍ର ବାଣୀଟି । ଆଜି କିନ୍ତୁ ନୂଆ ନୂଆ ଲାଗୁଛି । ଖବରକାଗଜଟା ଖୋଲାହୋଇ ପଡିଛି କୋଳଉପରେ ଆଉ ଜୀବନବାବୁଙ୍କ ଆଖିଦୁଇଟି ଶୂନ୍ୟରେ କେଉଁ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଅଟକିଯାଇଛି ଯେପରି । ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଦାର୍ଶନୀକ କରିଦେଇଛି ସତେ । କଥାଟାକୁ ବାରମ୍ବାର ମନଭିତରେ ଦୋହରାଇ ଚାଲିଛନ୍ତି । ସେଇ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ମନକୁ ବାରମ୍ବାର ଆସୁଛି । କାମନାର ବିନାଶ କିପରିହୁଏ? କାମନାର ବିନାଶ ହୋଇଗଲେ କଣ ସତରେ ସବୁ ଦୁଃଖ ଚାଲିଯାଏ?

କିଛିଦିନ ଆଗରୁ ରାସ୍ତାରେ ଛିଣ୍ଡା ଫ୍ରକ ଖଣ୍ଡିଏ ପିନ୍ଧି, ଶୀତରେ ଥୁରୁଥୁରୁ ହୋଇ ଛୋଟ ପିଲାଟିଏ ଭୋକରେ କିଛି ଖାଇବାକୁ ମାଗୁଥିଲା, ବିଚାରୀ, ଆଖିରୁ ତାର ଲୁହ ଗଡି ପଡିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ କହିଲା ‘ବାବୁ କାଲିଠୁ କିଛି ଖାଇନି, ଭୋକଲାଗୁଛି କିଛି ପଇସା ଦିଅ ଖାଇବାକୁ’ । ଜୀବନବାବୁ ବି ତରଳି ଯାଇଥିଲେ ତାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆଖିବି ଜକେଇ ଆସିଥିଲା । ସେଇ ଛୋଟ ଝିଅଟିର ମୁହଁରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜର କୁନି ଝିଅର ମୁହଁ ଦିଶିଗଲା । ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାକୁ ସାଥିରେ ନେଇ ପାଖ ହୋଟେଲରେ ବସେଇ ପେଟଭରି ଖାଇବାକୁ କହିଥିଲେ । ଝିଅଟିର ସାମ୍ନାରେ ବସି ତାକୁ ଦେଖୁଥାନ୍ତି, ସେ ଭୋକ ବିକଳରେ କିପରି ଜଲ୍ଦି ଜଲ୍ଦି ଖାଉଥାଏ, ତାର ସମସ୍ତ ଧ୍ୟାନ କେବଳ ସେଇ ଭାତଥାଳି ଉପରେହିଁ ରହିଥିଲା, ଯେପରି କେଉଁ କେତେ ଦିନରୁ ଭୋକିଲା ଥିଲା ! ଆଉ ପାଖରେ କିଏ ଅଛି, କିଏ ତାକୁ ଦେଖୁଛି, ଚାରିପାଖରେ କଣ ହେଉଛି, କୌଣସି ଦିଗକୁ ତାର ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ । ଖାଇ ସାରିଲା ପରେ ତା ଆଖିରେ ଯେଉଁ ତୃପ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ସେ ଦୃଶ୍ୟ କିଛି ଦିଅଁ ଦର୍ଶନ ଠାରୁ କମ୍ ନଥିଲା । ତା ଆଖିର ଚମକ୍ ତା ଓଠର ସେଇ ଟିକିଏ ତୃପ୍ତିଭରା ହସ ସତେ ଯେମିତି ଜୀବନବାବୁଙ୍କୁ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଉପଲବ୍ଧିର ଅନୁଭବ ଦେଉଥିଲା । ଛପନଭୋଗ ଖାଇ ସାରିଲା ପରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମୁହଁରେ ହୁଏତ ଏ ତୃପ୍ତିର ଭାବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ କି ନାହିଁ ଜଣାନାହିଁ ।

ତାପରେ ଜୀବନବାକୁ ଝିଅଟିକୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଶିଶୁ ଆଶ୍ରମରେ ଛାଡିଦେଇ ଆସିଥିଲେ । ମଝିରେ ମଝିରେ ନିଜେ ଯାଆନ୍ତି ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ, ଝିଅଟିକୁ ଥରେ ଦେଖିଆସିବାକୁ । ଯେପରି ଗୋଟାଏ ମାୟାର ବନ୍ଧନ ଯୋଡି ହୋଇଯାଇଛି ସେଇ ଝିଅଟି ସାଥିରେ । ଥରେ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ ଆଶ୍ରମକୁ । ଝିଅଟିକୁ ଦେଖି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ମାତୃତ୍ୱ ଜାଗି ଉଠିଥିଲା । ହାତବଢାଇ କୋଳେଇ ନେଇଥିଲେ ତାକୁ, ଜାବୁଡି ଧରିଥିଲେ ଛାତିରେ । ଆଖିରୁ ଲୁହ ଗଡି ଆସିଥିଲା ତାଙ୍କର । ବଡ କରୁଣଭାବେ ପଚାରିଥିଲେ, କି ପାପ କରିଥିଲା ବିଚାରୀ ? ଏଇଟା ତାର ଅପରାଧନା’ ସେ ଝିଅଟିଏ ହୋଇ ଜନ୍ମ ହେଇଗଲା ! ସୁମିତ୍ରା ତା ମୁହଁକୁ ସେମିତି ଅପଲକ ନୟନରେ ଅନେଇ ରହିଥାଆନ୍ତି, କହିଲେ ଏଇ ଝିଅଟିର ନାଆଁ ଏବେଠାରୁ ଜାଜ୍ଞସେନୀ ହେଲା । ସେ କହନ୍ତି, ଝିଅଟି ଏଇ ସଂସାରର ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଛି, କୌରବ କୂଳର ନାଶ କରି ପାରିବ କି ନାହିଁ ଜଣାନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତା ମୁହଁର ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦେଖ, ସତେ ଯେପରି ଐଶ୍ୱରୀୟ ଆଭା ଝଟକୁଛି ତା ମୁହଁରୁ । ସେ ଜାଜ୍ଞସେନୀ ସେ କୃଷ୍ଣା, ମୋ ଆଡକୁ ଅନାଇ କହିଲେ ତୁମେ ତାର ସଖା ହୋଇପାରିବ? ତା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ହୋଇ ତାକୁ ଆଗକୁ ବଢିବାରେ ସହାୟତା କରିପାରିବ? ମୁଁ ଅଛି ତୁମ ସାଥିରେ, ସେ ପଢିବ, ବଢିବ, ବହୁତ ବଡ ମଣିଷଟିଏ ହେବ । ଆମର ଦୁଇଟି ନୁହେଁ ଆଜିଠାରୁ ତିନୋଟି ସନ୍ତାନ । ସେଇଦିନ ତାକୁ ସାଥିରେ ନେଇ ଆସିଥିଲେ ଶିଶୁ ଆଶ୍ରମର ମ୍ୟାନେଜରଙ୍କୁ ବଡ ବିନତି କରି । ସପ୍ତାହକ ପରେ ସରକାରୀ ଫରମାଲିଟି ପୁରା ହୋଇଗଲା ପରେ ଆଇନତଃ ସେ ଆମର ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ, ଗେଟିଏ ପୁଅ, ଗୋଟିଏ ଝିଅ ପରେ କୃଷ୍ଣା ଆମର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଝିଅ । ସେତେବେଳକୁ ଜାଜ୍ଞସେନୀ ଚାରିବର୍ଷର ଥିଲା, ଆଜି ସିଏ ନଅବର୍ଷର ହୋଇଗଲାଣି । ସ୍କୁଲ ଯାଉଛି, କ୍ଲାସରେ ସବୁବେଳେ ଫାଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଖେଳକୁଦ ହେଉ କି ନାଚଗୀତ ସବୁଥିରେ ସେ ପାରଙ୍ଗମ । ତାପାଇଁ ମନରେ ଗର୍ବ ଆସେ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ କହିବାକୁ ମଥା ନଈ ଆସେ । ପ୍ରଭୂଙ୍କର କି ବିଚିତ୍ର ଲୀଳା, କାହାପାଇଁ କାହାକୁ ଗଢିଛନ୍ତି । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ଏଇ କୃଷ୍ଣା କେଉଁଠି କାହାକୋଳରେ ଜନ୍ମ ହେଲା ଆଉ ଝିଅଟିଏ ବୋଲି ତାକୁ ଏମିତ ଅନାଥ ଛାଡି ଦିଆଗଲା । କେତେ ହତଭାଗା ସେ ମାଆ ବାପା । ହୀରାକୁ କାଚ ବୋଲି ଭାବି ଫୋପାଡିଦେଲେ !

ଜୀବନ ବାବୁ ଭାବୁଥିଲେ ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ତଳର ସେଇ ଅନାଥ ଭୋକିଲା ଜାଜ୍ଞସେନୀର କଥା । ସେତେବେଳେ ତାର ଭୋକ, ତାର ମୁଠାଏ ଅନ୍ନପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ କ୍ରନ୍ଦନ କଣ ତାର କାମନା ଥିଲା? ତାର ଭୋକ ଯଦି ତାର କାମନା, ତେବେ ସେଇ କାମନାର ବିନାଶ କିପରି କରି ପାରିଥାଆନ୍ତା ସେ ?? ସେଇ ଭୋକ, ତାର ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା, ତାର କାମନାର ବିନାଶ ହୋଇଥିଲେ ତାର ନିଜର ବି ବିନାଶ ହୋଇଯାଇ ଥାଆନ୍ତା । ତେବେ ତାର ସେଇ ବିନାଶର ନାଆଁ କଣ ନିର୍ବାଣ ହୋଇ ଥାଆନ୍ତା ??? ବୁଦ୍ଧ କେବେଠାରୁ ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ଚାଲିଗଲେଣି । ଆଜି କିଏ ତାଙ୍କୁ ଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବ? ହଁ ସୁମିତ୍ରା, ଆସନ୍ତୁ ହୁଏତ ସେ କିଛି କହିପାରିବେ ଏ ବିଷୟରେ । ଜୀବନବାବୁ ସିନା କେମିଷ୍ଟ୍ରି ଅଧ୍ୟାପକ ହେଲେ ସୁମିତ୍ରା ତ ଫିଲୋସଫି ପଢାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିଥିବ ।

ସୁମିତ୍ରାଦେବୀ ଚା ଦୁଇକପ୍ ନେଇ ଆସିଲେ, ସାମ୍ନା ଟି’ପୟ ଉପରେ ଗୋଟିଏ କପ୍ ରଖି କହିଲେ, ହେଇଟି ଚା’ ନେଇଆସିଛି ପିଇନିଅ । ଥଣ୍ଡା ହୋଇଗଲେ ଆଉ ଥରେ ଗରମ କରିବାକୁ କହିବନି, ଆଗୁଆ କହିଦେଉଛି । ହଠାତ୍ ଜୀବନ ବାବୁ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥ ହେଲେ ଯେପରି । କହିଲେ ହଁ ହଁ ପିଉଛି କହି ଚା’ କପଟିକୁ ଉଠାଇନେଇ ଢୋକେ ପିଇ ଗୋଟିଏ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ, କହିଲେ, ଜାଣିଛ ସୁମିତ୍ରା, ଗୌତମବୁଦ୍ଧ ଠିକ୍ କହିଥିଲେ, ‘କାମନାର ବିନାଶରେ ଦୁଃଖର ବିନାଶ’ ଆମ ମଣିଷ ଜୀବନରେ ସବୁ ଦୁଃଖ ଏଇ କାମନାରୁ ତ ଆସେ । କାମନା ନାହିଁ ତ ଦୁଃଖବି ନାହିଁ, କାମନା ନଥିଲେ, ସବୁ ସୁଖ ମିଳିଯିବ, ନିର୍ବାଣ ବି । ହେଲେ ଏ କାମନାର ବିନାଶ କିପରି ହୁଏ? ସୁମିତ୍ରା ଦେବୀ ହୁଁଟିଏ କହି ରହିଗଲେ । ଚା’ କପରେ ମୁହଁଲଗାଇ ଚା’ ଢୋକାଏ ପିଇ କହିଲେ, ଆଉ ଥରେ କୁହ, କଣ କହୁଥିଲ । ଜୀବନବାବୁ କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, କାମନାର…. ସୁମତି ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଅଟକେଇ ଦେଇ କହିଲେ, ନାଇ ନାଇ, ଲାଷ୍ଟ ଲାଇନଟା ଆଉଥରେ କୁହ, ଜୀବନରେ କାମନା ନଥିଲେ…. ଜୀବନବାବୁ କହିଲେ ହଁ, ହଁ ଜୀବନରେ କାମନା ନାହିଁତ ଦୁଃଖବି ନାହିଁ, ସବୁ ସୁଖ ମିଳିଯିବ, ନିର୍ବାଣ ବି । ସୁମତି ଦେବୀ କହିଲେ ଏଇବାକ୍ୟଟା ଆଉଥରେ କୁହ, ଜୀବନବାକୁ ପୁଣିଥରେ କହିଲେ, ଏମିତି ଆଉ ଥରେ, ଆଉ ଥରେ କହି କହି ସୁମତି ଦେବି ଜୀବନବାବୁଙ୍କ ମୁହଁରୁ ସେଇ ବାକ୍ୟଟିକୁ ଦଶଥର ରିପିଟ କରେଇଦେଲେ । ଶେଷରେ ଜୀବନବାକୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ, ଆରେ, ତୁମେ କହିବାକୁ କଣ ଚାହୁଁଚ ? ବାକ୍ୟଟାକୁ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ କଥାଟା କଣ ବଦଳିଯିବ? ସୁମିତି ଦେବି ବଡ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ ନାହିଁ, କଥାଟା ବଦଳିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥ ବଦଳି ଯିବ । ଜୀବନବାବୁ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଆଖିରେ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।

ସୁମିତ୍ରା ଦେବି କହିଲେ, ଦେଖ, କଥାଟା ବହୁତ ସିମ୍ପଲ, ତୁମେ କହିଲ ଜୀବନରେ କାମନା ନଥିଲେ ସବୁ ସୁଖ ମିଳିଯିବ । ଏଇଆ ନା’? ଏତିକି କହି ଜୀବନବାବୁଙ୍କ ମୁଁହକୁ ଚାହିଁଲେ । ଜୀବନବାକୁ ଟିକିଏ ଭାବି, କହିଲେ ହଁ ସେଇକଥା । ତାପରେ ସୁମିତ୍ରା ଦେବି ବାକ୍ୟଟିର ପୋଷ୍ଟମଟମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ । କହିଲେ ବାକ୍ୟଟିକୁ ଓଲଟେଇ ଦେଖ, ‘ଜୀବନର ସବୁସୁଖ ପାଇଁ କାମନାର ବିନାଶ କର’ ଏମିତି ହେବନା ବାକ୍ୟଟି । ଜୀବନ ବାବୁ ଯେପରି କିଛି ହିସାବ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମନେମନେ ବାକ୍ୟଟିକୁ ଦୋହରାଇ ପରଖିନେଲେ ପୁଣି ଭାବି କହିଲେ ଏକଜାକଟ୍ଲି । ସୁମତି ଦେବି କହିଲେ, ବାକ୍ୟଟିକୁ ଟିକେ ସରଳ କରିଦେବା । ଜୀବନର ସବୁ ସୁଖ ଏବଂ ନିର୍ବାଣ ପାଇଁ କାମନାର ବିନାଶ କରିବା । ମାନେ ସୁଖପାଇଁ, କାମନାର ବିନାଶ କରିବା । ତେବେ କାମନାର ବିନାଶ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟଟି କଣ ଏକ କାମନା ନୁହେଁ ? କିଛି ପାଇବା ପାଇଁ ଆଶା କରିବା ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ କିଛି କରିବା ତ କାମନା, ନା’ କଣ କହୁଛ ?? ଜୀବନବାବୁ ବାଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଟିଏ ପରି ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ ହଁ କହିଲେ । ସୁମିତ୍ରା ଦେବି ପଚାରିଲେ, ପୁଣି ଏଇ କାମନାର ବିନାଶ ପାଇଁ କଣ କରିବ? ଯେମିତି ଯାହା କଲେବି, ଶେଷରେ ଏମିତି ଏକ କାମନା ପୁଣି ମୁଣ୍ଡ ଟେକିବ । ଠିକ୍ ପିଆଜର ପାଖୁଡା ଛଡେଇଲା ଭଳି । ନିର୍ବାଣର କାମନା କରି ବୁଦ୍ଧ ସବୁ କାମନାର ବିନାଶ କରିପାରିଥିଲେ କି ନାହିଁ ଜଣାନାହିଁ । ନିର୍ବାଣର କାମନାକରି ସେ ନିର୍ବାଣ ପାଇଲେ କି ନାହିଁ କିଏ ଜାଣେ? କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯାହା ଭାବେ, ସେଇଟା ହେଉଛି, “କାମନାର ବିନାଶରେ ଦୁଃଖର ନୁହେଁ, ଜୀବନର ବିନାଶ ହୋଇଥାଏ” କିମ୍ବା କଥାଟାକୁ ତୁମେ ଏମିତି ବି କହିପାର, ‘ଜୀବନର ବିନାଶ ପରେ କାମନାର ବିନାଶ’ । ମଣିଷ ମଲାପରେ କାମନା ବି ମରିଯାଏ । ମଲା ମଣିଷର ଆଉ କଣ କିଛି କାମନା ଥାଏ ? ଏଇ କାମନା ହିଁ ମଣିଷକୁ ଜୀବିତ ରଖିଛି । ଜୀଇବାର ଇଚ୍ଛା ଏକ କାମନା । ଭୋକ ଲାଗିଲେ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ତ କାମନା, ଶୀତ ଲାଗିଲେ ଘୋଡେଇ ହେବାର ଇଚ୍ଛା ବିତ କାମନା ! ଭଗବାନଙ୍କର ଆଶିର୍ବାଦ, କରୁଣା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ବି କାମନା । ଜୀବନରେ ସୁଖ ଭୋଗିବା, କଷ୍ଟ ନପାଇବା ବି କାମନା । ପରିବାରକୁ ସୁଖି ରଖିବା, ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ କରିବା ଏସବୁତ କାମନା? କେଉଁ କାମନାର ବିନାଶ କରିବ ମଣିଷ?

କଥା କଣ ଜାଣିଛ? ମଣିଷର ଅନେକ କାମନା, ଏବଂ ସେଇ ସବୁ କାମନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାପାଇଁ ମଣିଷ କର୍ମବି କରେ, ଏବଂ କର୍ମଫଳର କାମନା ବି କରେ । ଇପ୍ସିତ ଫଳ ନମିଳିଲେ ଭାଙ୍ଗିପଡେ, ଦୁଃଖି ହୋଇଯାଏ, ଗୀତାରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଣୀକୁ ଦୋହରାଏ । ‘କର୍ମଣ୍ୟେବାଧିକାସ୍ତେ ମା ଫଳେଷୁ କଦାଚନ’ । ଆମେ ଗୀତାର ଏଇ ବାଣୀଟିର ସବୁବେଳେ ମିସଇଣ୍ଟରପ୍ରେଟେସନ କରିଆସିଛୁ । ‘କାମ କରିଯାଅ ଫଳର ଆଶାକରନା’ । କହିଲ ଦେଖି, ଫଳର ଆଶାନଥିଲେ କିଏ କାହିଁକି କର୍ମକରିବ ? ଦରମା ମିଳିବାର ଆଶା ନଥିଲେ କିଏ କାହିଁକି କାମ କରିବାକୁ ଯିବ ? ପାଶ୍ କରିବାକୁ କି ପରୀକ୍ଷାରେ ପୋଜିସନ ରଖିବାର ଆଶା ବା କାମନା ନଥିଲେ କିଏ କାହିଁକି ପାଠପଢାରେ ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ କରିବ? ଆମେ ଯେଉଁଟାକୁ କାମ କହୁ, ଅସଲରେ ସେଇଟା କାମନାଦ୍ୱାରା ହଁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥାଏ । କର୍ମ ସର୍ବଦା ସକାମ । ବାକି ରହିଲା କର୍ମଫଳର ଆଶା କରିବା । ଗୀତାରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି ‘କର୍ମଣ୍ୟେବାଧିକାରସ୍ତେ’ ଅର୍ଥାତ୍ ତୁମର ଅଧିକାର କେବଳ ତୁମର କର୍ମ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ । କର୍ମ ତୁମର ଅଧିନ, ସେପରି ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅଧିନରେ ଥାଏ । ଯେପରି ତୁମେ ପରୀକ୍ଷା ଦେଲ । ସେଇଠି ତୁମର ଅଧିକାର ସୀମା ସମାପ୍ତ । ତାପରେ ଫଳଦେବା ଅଧିକାର ପରୀକ୍ଷକ ହାତରେ । କର୍ମ ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବେ କରାଯାଇଛି ଫଲ ବି ଉତ୍ତମ ମିଳିବ, ଏଥିରେ ଆଶା ନିରାଶାର ପ୍ରଶ୍ନ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଆମେ ସବୁ ଓଲଟାକରୁ, ଆମେ କର୍ମକରୁ ଏବଂ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଫଳବି ଆମ ଅଧିକାରରେ ଥିଲାଭଳି ମନେକରୁ । ସେଇଠି ଆମେ ଦୁଃଖକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇଦେଉ । ଆତ୍ମ ସମୀକ୍ଷା କରୁନା, ହୁଏତ ଆମର କର୍ମରେ କୌଣସି ତୃଟି ରହିଯାଇଛି, ତାହା ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନା । ପୂନଃପ୍ରଚେଷ୍ଟା କରୁନା । ନିରାଶ ହୋଇଯାଉ ଭାଗ୍ୟ ଆଉ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇଦେଉ ।

କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ବିନା କାମନାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏନା । କିଛି ପାଇବାର ଇଚ୍ଛାରଖିତ ମଣିଷ କର୍ମ କରେ । ସବୁ କର୍ମ ପଛରେ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥାଏ, ତେଣୁ ନିସ୍କାମ କିଛିବି ନଥାଏ । ଭିଖାରୀକୁ ଭିକ ଦେଇ ଆମ ମନରେ ଧର୍ମ ଅର୍ଜନର କାମନା ଥାଏ । ମନ୍ଦିରକୁ ଦିଅଁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଆମ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା କିଛି ପ୍ରାପ୍ତିର କାମନା ଅଧିକ ଥାଏ । ସନ୍ତାନକୁ ଭଲ ସ୍କୁଲରେ ପଢାଇବାରେ ବି ଆମର ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ କାମନା ଜଡିତ ଥାଏ । ବନ୍ଧୁ ମାନଙ୍କ ଆଗରେ ବାହାଦୂରୀ ଦେଖେଇ ହେବା ମୋ ପିଲା ଅମୂକ ସ୍କୁଲରେ ପଢେ ଏଥିରେ ନିଜକୁ ଦେଖେଇ ହେବାର କାମନାଥାଏ । ମଣିଷ ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ଅଛି ତାର କାମନା ତା ସହିତ ରହିବଇ ରହିବ । କାମନାର ବିନାଶ ସିନା ହୋଇପାରିବନି କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ଅଂକୁଶ ନିଶ୍ଚୟ ଲଗାଇ ହେବ । ନେସେସିଟି ଏବଂ ଲକଜୁରୀ ଭିତରେ ଫରକ ଜାଣିବାକୁ ହେବ । ଯାହା ଅଛି ସେଥିରେ ଖୁସିରହିବା ଶିଖିହେବ । ଯାହା ନାହିଁ ତାପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଅବଶ୍ୟ କର କିନ୍ତୁ ତା ପାଇଁ ଦୁଃଖି ନହେବା ହିଁ ସୁଖର ମାର୍ଗ ସୁଗମ କରିଥାଏ । ସବୁଠାରୁ ବଡକଥା ଜୀବନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଜାଣିଲେ ଦୁଃଖ କେବେ ବି ପାଖ ମାଡିବନି ।

ଜୀବନବାବୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇ କେଉଁ ସାଧୁଙ୍କର ପ୍ରବଚନ ଶୁଣିଲା ପରି ଚୁପ୍ ହୋଇ ସବୁ ଶୁଣୁ ଥାଆନ୍ତି । ଶେଷରେ କହିଲେ, ସୁମିତ୍ରା ତୁମେ ଏଇ ଅଧ୍ୟାପିକା ଚାକିରୀ ଛାଡିଦିଆ । ସୁମିତ୍ରା ଦେବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟହୋଇ ଜୀବନବାବୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନିଳ ଆଖିରେ ଚାହିଁ ରହିଲେ । ପଚାରିଲେ କାହିଁକି? ଜୀବନବାବୁ ଟିକିଏ ହସି କହିଲେ, ତୁମେ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ କଥାଟିକୁ ବୁଝେଇଦେଲ, ଆଉ କେହି ଏପରି ବୁଝେଇ ପାରି ନଥାନ୍ତା । ଆଜିକାଲି କେତେ ଭଣ୍ଡବାବା ଉଲଟା ସିଧା ପ୍ରବଚନଦେଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୂଆ ବୁଲାଉଛନ୍ତି । ତୁମେ ପ୍ରବଚନ ଦେଲେ ଲୋକେ କିଛି ଭଲକଥା ତ ଶିଖିପାରିବେ, ତା ଉପରେ ସୁମିତ୍ରା ମାତାଙ୍କର ଜୟବାନାବି ଉଡିବ, କେତେ ଭକ୍ତ ଜମା ହେବେ, ଜୟ ଜୟକାର ହେବ । ସୁମିତ୍ରା ମାତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ, ମନ୍ଦିର ସବୁ ବନିଯିବ । ସୁମିତ୍ର ଦେବି ଟିକେ ହସିଦେଇ କହିଲେ, ଥାଉ ବାବା, ମୋର କିଛି ମାତା ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ । ଏମିତିରେ ମୁଁ ଠିକ୍ ଅଛି । ବହୁତ ଖୁସି ଅଛି ।

***16/09/2018***

Advertisements

କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ-ମାୟାମୁକ୍ତି Maya-mukti

ଭଜ ଗୋବିନ୍ଦଂ, ସ୍ମର ଗୋବିନ୍ଦଂ ଗୋବିନ୍ଦଂ ଭଜେ ମୁଢମତେ, ଆଦିଗୁରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏଇ ଗୀତଟି କିଏ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ହ୍ୱାସଅପ୍ ରେ ସେୟାର ଇରିଥିଲେ । ସୁଧାକରବାବୁ ଏଇଥରକୁ ମିଶାଇ ଗୀତଟାକୁ ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ଥର ଶୁଣି ସାରିଲେଣି । ପ୍ରଥମେ ଥରେ ଦିଥର ମୋବାଇଲ୍ ରେ ଫୁଲ ଭଲ୍ୟୁମରେ ଶୁଣିଲା ପରେ ଯେତେବେଳେ ତୃତୀୟର ଥରପାଇଁ ପ୍ଲେ କଲେ ସେତେବେଳେ ମିସେସ୍ ପୂଜାଘର ଭିତରୁ ବଡପାଟିଟାଏ କରି କହିଲେ, ଗୀତଟା ଯଦି ଏତେ ଭଲଲାଗୁଛି ତେବେ କାନରେ ଇଅରଫୋନ ଲଗେଇ ଶୁଣ । ମୁଁ ଏଇଠି ଧ୍ୟାନ ଲଗେଇ ପୂଜାକରି ପାରୁନି । ସାନପୁଅ ସକାଳ ଚା’ କପ୍ ଟା ଆଣି ସେଣ୍ଟର ଟେବୁଲ ଉପରେ ରଖିଦେଇ କହିଲା, ବାପା ଚା, ଭାଉଜ କହିଲେ ଆଉ ଚା ମିଳିବନି । ଏଇଟାକୁ ମିଶେଇ ତୁମେ ଚାରି କପ୍ ଚା ପିଇ ସାରିଲଣି ସକାଳୁ । ଏତିକି କହି ସେ ସାମ୍ନା ସୋଫା ଉପରେ ବସିପଡିଲା । ଟିଭି ରିମୋଟଟା ସୁଧାକରବାବୁଙ୍କ ହାତରୁ ନେଇ ନିଉଜ୍ ଚାନେଲଟାକୁ ବଦଳେଇ ସ୍ପୋର୍ଟସ ଚାନେଲକୁ କରିଦେଲା । କହିଲା ନିଉଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ କ୍ରୀକେଟ ମ୍ୟାଚର ଲାଇଭ ଟେଲେକାଷ୍ଟ ଦେଖିବ । ସୁଧାକରବାବୁ ଅଗତ୍ୟା ଅନ୍ୟଉପାୟ ନଦେଖି ଇଅରଫୋନ କାନରେଲଗାଇ ବାରଣ୍ଡାକୁ ଉଠିଗଲେ ।

ଯେତେଥର ଶୁଣିଲେ ବି ଗୀତଟା ପ୍ରତିଥର କିଛି ନୁଆ ଚେତନା ଭରିଦେଉଥିଲା ହୃଦୟଭିତରେ, କେତେ ସୁନ୍ଦରଭାବେ ବୁଝେଇ ଦେଇଛନ୍ତି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ । ମାୟାଟା ଭ୍ରମ, ଆଉ ଏଇ ଭ୍ରମ ଭିତରେ ମଣିଷ ପୁରା ଜୀବନ ବିତେଇ ଦେଉଛି । ଆଖିରେ ଅନ୍ଧପୁଟୁଳି ବାନ୍ଧିନେଇଛି । ଆଉ ସେଇ ବନ୍ଦଆଖିରେ କେବଳ ଧନ ଦାରା ସୁତର ମାୟା । 30 ବର୍ଷର ଚାକିରୀକାଳ ଭିତରେ କଣ କରିଛନ୍ତି ସୁଧାକରବାବୁ? ଅଧ୍ୟାପକ ଚାକିରୀରେ ସକାଳୁ ସଂଜଯାଏ କ୍ଲାସ ପରେ କ୍ଲାସ, କଲେଜ ସଳିଲା ପରେ କୋଚିଙ୍ଗ, ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ କଣଟିକେ ଖାଇ ପୁଣି ସେହି ବହିମାନଙ୍କର ଭିତରେ ହଜିଯାଉଥିଲେ ଜ୍ଞାନର ସନ୍ଧାନରେ । ଫିଜିକ୍ସର ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଥିଲେ, ଢେର ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି ନିଜ ସବଜେକ୍ଟରେ, ହେଲେ ‘ବିଷୟ’ ବାସନାରେ ଏମିତି ମଗ୍ନ ରହିଗଲେ ଯେ ଅସଲ ଜ୍ଞାନ ଟିକିଏବି ଅର୍ଜନ କରିପାରିଲେନି । ସେଇ ପ୍ରଭୂଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ, ମୁକ୍ତିର ଗୁଢ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରୁ କାଣିଚାଏ ବି ଅର୍ଜନ କରିପାରିଲେନି । ବଡ ବିତୃଷ୍ଣାଭାବ ଆସିଗଲା ଜୀବନ ପ୍ରତି । ଏତେ ବଡ ଘର ତିଆରି କରିଦେଲେ ହେଲେ ନିଜ ହୃଦୟ ମନ୍ଦିରର ଚଉକାନ୍ଥକୁ ଏମିତି ଖୋଲା ଛାଡିଦେଲେ ଯେ ମାୟା ପଶି ସବୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା । ଜ୍ଞାନର ଦୀପଟିଏ ବି ଜଳାଇ ପାରିଲେନି ହୃଦୟ ଭିତରେ । ଶେଷଥର ପାଇଁ ମନ୍ଦିର କେବେ ଯାଇଥିଲେ ମନେ ନାହିଁ । ଏଇ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅଧା ଜୀବନ କଟିଗଲା ତାଙ୍କର । ହେଲେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦୁଇ ଚାରି ଥରରୁ ବେଶି କରି ପାରିନାହାନ୍ତି । ପୁରୀ ଏଇଠୁ କେତେ ଦୂର ? ରାସ୍ତା ସିନା ଦୂର ନୁହେଁ, ହେଲେ ବିଜ୍ଞାନର ଏଇ ବସ୍ତୁଜ୍ଞାନ ଭଗବାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିଛି ଆଜିଯାଏ ।

ଧନ ଦାରା ସୂତ, ଏଇତ ମାୟା, ସେଇ ମାୟାରେ ଫଶିଯାଇ ମଣିଷ ଜାଣି ପାରେନା ଧନ ଲାଗି ପୁତ୍ରବି ଦିନେ ଶତ୍ରୁ ପାଲଟିଯାଏ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଜନକ୍ଷମ ରହିଛ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଦେବେ, ଖାତିରି କରିବେ । ଯେଉଁଦିନ ଅବସର ନେଇଯିବ, ଅର୍ଜନ ଅକ୍ଷମ ହୋଇଯିବ, ସେଦିନଠାରୁ କେହି ପଚାରିବେନି, କେହି ଶୁଣିବେନି ତୁମକଥା । ସୁଧାକର ବାବୁଙ୍କର ଅବଶ୍ୟ ସେଇ ପରିସ୍ଥିତି ଆସିନି, କାରଣ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଥିଲେ, ଏବେ ବି ପେନସନ ଗଣ୍ଡାକ ମିଳୁଛି, ମଲାଯାଏ ମିଳୁଥିବ। ହେଲେ ସମସ୍ତେ ତ ସରକାରୀ ଚାକିରୀଆ ନୁହଁନ୍ତି । ସେଦିନ ବୃନ୍ଦାବନ ରାସ୍ତାରେ ଦେଖାହୋଇଗଲା, କହୁଥିଲା ତା’କଥା । ପିଲାମାନେ ପଚାରିଲେନି, ଘରେ କେହିବି ସମ୍ମାନ ଦେଲେନି, ଖାଇବା ଗଣ୍ଡାକ ପାଇଁ ବି ପଚରନ୍ତି ନାହିଁ । ଭୋକଲାଗିଲେ ମାଗିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । ସେଇଥି ପାଇଁ ଘରଛାଡି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ସାଥିରେ ଧରି ଭଡାଘରେ ରହୁଛନ୍ତି । ରାସ୍ତାକଡରେ ଟେବୁଲଟିଏ ପକେଇ ଚା ଦୋକାନଟିଏ କରିଛନ୍ତି । ସେଥିରୁ ଯାହା ରୋଜଗାର ହେଉଛି ବୁଢାବୁଢି ଚଳି ଯାଉଛନ୍ତି, ହେଲେ ଆଉ କେତେ ଦିନ ଏମିତି ହାତଗୋଡ ଚାଲୁଥିବ, 65 ବର୍ଷ ହୋଇଗଲାଣି ବୃନ୍ଦାବନକୁ ।

ସାରା ଜୀବନ ପ୍ରାଇଭେଟ ଚାକିରୀରେ ଖଟିଖଟି ବଡପୁଅକୁ ଇଞ୍ଜିନିୟର କଲେ, ସାନଟା ସି.ଏ କରି ବ୍ୟାଙ୍କରେ ବଡ ଅଫିସରଟିଏ ହୋଇଛି । ଝିଅକୁ ପୋଷ୍ଟଗାଜୁଏଟ୍ କରେଇ ବାହାଦେଇଦେଲେ । ଝିଅ ଏବେ କେଉଁ ପ୍ରାଇଭେଟ କଲେଜରେ ଲେକ୍ଚରର ଅଛି । ମଝିରେ ମଝିରେ ଆସେ, ଦେହପା’ ଖବର ବୁଝିଯାଏ, ଗଲାବେଳେ କିଛି ଟଙ୍କା ପଇସା ଦେଇଯାଏ କେବେ କେବେ କିଛି ଟଙ୍କା ପଠେଇଦିଏ । ବାପା ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଝଗଡା କରିଥିଲା ସିଏ । ସେମାନଙ୍କୁ କେତେ ବୁଝେଇଥିଲା, ବୁଢା ବାପାମାଆଙ୍କର ଯତ୍ନ ନେବାକୁ, ପାଖରେ ରଖିବାକୁ, ହେଲେ କେହି ଶୁଣିଲେନି । ସେଇଥିପାଇଁ ଭାଇମାନଙ୍କ ସାଥିରେ ସମ୍ପର୍କ ତୁଟେଇଦେଲା । କହିଲା ସେଇ ବାପମାଆଙ୍କ ଲାଗି ଆମେ ଭାଇ ଭଉଣୀ । ସିଏ ମୋ ବାପା ତୁମର ବି । ହେଲେ ତୁମେ ଯଦି ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗେ ପୁଅର ସମ୍ପର୍କ ରଖିପାରୁନ ତେବେ ତୁମେ ମୋର ଭାଇ କେମିତି ହେବ ?

ଝିଅ ଡାକୁଥିଲା ବୃନ୍ଦାବନକୁ, କହିଲା ବାପା, ତୁମେ ମୋତେ ପୁଅଟିଏ ପରି ପାଳିଥିଲ, ପଢେଇଲ ଲେଖେଇଲ ବାହାଦେଲ । ମୁଁ ଆଜି ଚାକିରୀକରିଛି, ବର୍ଷେ ଦିବର୍ଷ ଭିତରେ ସରକାର ଆମ କଲେଜଟାକୁ ହାତକୁ ନେବେବୋଲି ପ୍ରତିଶୃତି ଦେଇଛନ୍ତି । କିଛି ନହେଲେ ତୁମ ଜୋଇଁବିତ ଭଲ ଚାକିରୀ କରିଛନ୍ତି । ମୋର କୋଉଥିରେ ଅଭାବ ନାହିଁ । ତୁମେ ଚାଲ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବ । କିଛି ଅସୁବିଧା ହେବନି ତୁମର ସେଇଠି । ଜୋଇଁ ବି ଜୋର କରୁଥିଲେ । ହେଲେ, ବୃନ୍ଦାବନ ମନା କରିଦେଲେ । କହିଲେ ମାଆରେ, ବାପ ଯାଇ ଝିଅଘରେ ରହିବ, ଲୋକେ କଣ କହିବେ । ପୁଅମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ । ମୋ ପାଳନ ପୋଷଣଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବେ । କହିବେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଏତେ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାଦେଲା, ହେଲେ ମାଆବାପାଙ୍କୁ କେମିତି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ସେତିକି ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ପାରିଲାନି । ଝିଅ ସେତେବେଳେ ଅଭିମାନ କରିଥିଲା, କହିଲା ବାପା, କୋଉ ସମାଜକଥା କହୁଛ ତୁମେ ? ତୁମେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ପଢେଇ ଲେଖେଇ ଏତେ ବଡ କଲ, ତୁମ ଲାଗି ଆଜି ସେମାନେ ବଡ ବଡ ଚାକିରୀ କରୁଛନ୍ତି, ବହୁତ ରୋଜଗାର କରୁଛନ୍ତି, କାରରେ ବୁଲୁଛନ୍ତି ହେଲେ ବୁଢାବାପା ଏଠି ଭାତମୁଠାକ ପାଇଁ ସକାଳୁ ସଂଜଯାଏ ଚା’ ଦୋକାନ କରୁଛି, ସେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଲାଜ ଲାଗୁନି । ଆଉ ଏ ନିର୍ଲଜ ସମାଜ ସବୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କୁ ପଦେ କହି ପାରୁନି, ତୁମେ ସେଇ ସମାଜକୁ ଡରି ନିଜ ଝିଅସାଥିରେ ରହି ପାରିବନି । ଧୀକ୍ ଏପରି ସମାଜକୁ ।

ବୃନ୍ଦାବନ ଝିଅକୁ ପାଖକୁ ଆଉଜାଇ ନେଇଥିଲେ, ତାର ମଥାରେ ଚୁମାଟିଏ ଦେଇ କହିଲେ, ମାଆରେ ସମାଜ ସବୁ ଦିନ ଏମିତି, ତାର ଦୋଷ ନାହିଁ । ଏଇ ସମାଜ ପୁଅର ମାୟାରେ, ଝିଅମାନଙ୍କୁ ହତାଦର କରିଆସିଛି । ସମାଜର ଯଦି ଆଖି ଥାଆନ୍ତା, ସେ ଆଜି ତୋତେ ଦେଖି ପାରନ୍ତା, କିନ୍ତୁ ସମାଜର ନା’ ଆଖିଥାଏ ନା’ କାନ? ଖାଲି ପାଟିଥାଏ କହିବାକୁ । ଛାଡ ସେକଥା, ଦେଖ ମୋର ହାତଗୋଡ ଏବେ ଚାଲୁଛି, ଦି’ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତିକି ଦରକାର ପ୍ରଭୂ ସେତକ ଦେଉଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ହାତଗୋଡ ଅଚଳ ହୋଇଯିବ, ସେତେବେଳେ ଆଉ କୁଆଡେ ଯିବୁ ? ତୋରି ପାଖକୁ ଆସିବୁରେ ମାଆ । ତୁ ବାପାମାଆଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏତିକି ଭାବୁଛୁ, ସେଥିପାଇଁ ମୋ ଛାତି କୁଣ୍ଡେମୋଟ ହୋଇଯାଉଛି, ଗର୍ବରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚା ହୋଇଯାଉଛି । ତୋପରି ଝିଅ ଜନ୍ମକରି ଆମେ ଦିଜଣ ନିଜକୁ ଭାଗ୍ୟବାନ ମମେକରୁଛୁ । ପ୍ରଭୂଙ୍କୁ ଡାକୁଛି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୋରି ପରି ଝିଅଟିଏ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏତିକି କହୁ କହୁ ବୃନ୍ଦାବନର ଆଖି ଜକେଇ ଆସିଥିଲା । କୋହ ଚାପିଦେଉଥିଲା ତାଙ୍କର ଗଳା ।

ବଡ ଭାବାବିହ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ସୁଧାକରବାବୁ । ବିଚରା ସନ୍ତାନର ମାୟାରେ ଏମତି ଛନ୍ଦି ହୋଇଗଲା ଯେ ଜୀବନର ସବୁ ପୁଞ୍ଜି ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରଦେଲା । ନିଜ ଜୀବନର ପ୍ରତିଟି ମୁହୁର୍ତ୍ତକୁ, ପ୍ରତିଟି ସ୍ୱେଦ କଣିକାକୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲା ନିଜର ପିଲାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢିବାକୁ । ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ କଣିଚାଏ ବି ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିଲାନି । ନିଜର ରକ୍ତକୁ ଦି’ପହର ଧୂ ଧୂ ଖରାରେ, ହାଡଭଙ୍ଗା ଶୀତରେ ଏମିତି ଜାଳିଦେଲା ପିଲାମାନଙ୍କର ଜୀବନକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାକୁ, ହେଲେ ନିଜର ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରମୟ ହୋଇଗଲା । ସେ କେତେ ଭୂଲ ଥିଲା ସତରେ ? ଭାବୁଥିଲା ଏଇ ପିଲାଏ ମୋର ଭବିଷ୍ୟତ, ପିଲାଏ ମୋର ଅସଲ ପୁଞ୍ଜି, ଜୀବନର ସକଳ ସମ୍ପଦ, ହେଲେ ଆଜି, ସିଏ ନିଜେ କଙ୍ଗାଳ ନିଶ୍ୱ ରହିଗଲା ! ପେଟପାଇଁ ଦୁଇ ବକତର ଦାନା ମୁଠାକ ଜୋଗାଡ କରିବାକୁ ଆଜିବି ଏଇ ବୟସରେ, ଏମିତି ରାସ୍ତା କଡରେ, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, ଶୀତ କାକର ବର୍ଷାରେ ଭିଜି ଭିଜି କାଠର ଟେବୁଲ ଉପରେ କିରାସିନ ଷ୍ଟୋଭରେ ପମ୍ପ ଭରୁଚି, ଚା ଫୁଟେଇବାକୁ ।

ସତରେ ଏଇ ମାୟା କେତେ ମଝଭୂତ ! ଏ ଭ୍ରମ କେତେ ତୀବ୍ର ! ଏଇ ଭ୍ରମ ଆଗରେ ଚିରନ୍ତନ ସତ୍ୟ ସତେ କେତେ ଫିକା ପଡିଯାଏ ! ମଣିଷ ଜଳ ଜଳ କରି ଦେଖୁଥିଲେ ବି ଜାଣିପାରେନା ଯାହାଦେଖୁଛି, ଯାହା ଶୁଣୁଛି, ଯାହା ଅନୁଭବ କରୁଛି ସେସବୁ ମିଥ୍ୟା, ସେସବୁ ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମ । ସୁଧାକର ବାବୁ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ହେଲେ ବାରମ୍ବାର ବୃନ୍ଦାବନର ଚେହେରା ଆଖି ଆଗରେ ଦିଶିଯାଉଥିଲା । ତାର ସେଇ ଲୋଚା ପଡିଯାଇଥିବା ମଳିନ ମୁହଁଟା, କୋଟର ଭିତରେ ପଶିଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ନୀରିହ ଆଖି, ସତେ ଯେପରି କହୁଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏ କିପରି ଲୀଳା ? ମୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ବହୁତ ଭଲ କଲେ ! ମାୟା ନଥିଲେ ବିଚରା ଏଇ ସନ୍ତାନମାନେ ଅନାଥ ହୋଇଯାଇ ଥାଆନ୍ତେ । କିନ୍ତୁ ଏ ମାୟା କେବଳ ବାପ ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ କାହିଁକି ଲାଗୁ ହୁଏ ? ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମନରେ ବାପା ମାଆ ପ୍ରତି ଏ ମାୟା କାହିଁକି ଲାଗିପାରନା ? ଏଇ ମାୟାଟା ପ୍ରଭୂଙ୍କ ଲୀଳା, ନା’ ମନୁଷ୍ୟର ଇଚ୍ଛାକୃତ ? ମାୟା କଣ ମଣିଷର ଅଧୀନ ? ମଣିଷ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବ ମାୟା ଲଗାଇ ପାରିବ, ଯେଉଁଠି ନଚାଁହିବ ସେଇଠି ଲାଗିବ ନାହିଁ ! ଫିଜିକ୍ସର ଅଧ୍ୟାପକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏଇ ବିଚିତ୍ରସୁତ୍ରର ମୂଳରେ ପହଞ୍ଚି ପାରୁନଥିଲେ ସୁଧାକର । ବୋଧହୁଏ ଜୀବନଟା ଏମିତି ଏତେ ସହଜ ଗଣିତ ନୁହେଁ । ଏଇଠି କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫର୍ମୁଲା କାମଦିଏନା ।

ସୁଧାକରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡଭିତରେ ସେଇ ଗୀତପଦକ ବାରମ୍ବାର ବାଜିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଭଜ ଗୋବିନ୍ଦଂ ସ୍ମର ଗୋବିନ୍ଦଂ, ଗୋବିନ୍ଦମ ଭଜ ମୂଢମତେ । ସେଇ ବସିବା ଜାଗାରୁ ଉଠି ଠିଆହେଲେ, ସକାଳ ଗାଧୁଆ ପରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଢିଲା ପାଇଜାମା କୁର୍ତ୍ତାରେ ମନ ତାଙ୍କର ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚକାନୟନରେ ଯେପରି ମଗ୍ନ ହୋଇଯାଉଥାଏ । କବାଟ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ କହିଦେଲେ, ଆରେ ଶୁଣୁଛ? ମୁଁ ବାହାରକୁ ଯାଉଛି, ଫେରିବାରେ ଡେରିହେବ କହି ବାହାରିଗଲେ । ଗ୍ୟାରେଜରୁ କାର ବାହାରକରି ଚାଲିଲେ ପୁରୀ । ଡୋରି ଲାଗିଛି କାଳିଆର । କାଳିଆ ସତେ ପୁରା ଜୋର ଲଗାଇ ଟାଣୁଛି ସୁଧାକରଙ୍କୁ ।

ହୋସ ନାହିଁ ସେ କେମିତି ଭାବେ ପୁରୀ ପହଞ୍ଚି କଲେ । ପାର୍କିଂରେ କାରଟାକୁ ଛାଡି, ମନ୍ଦିର ଆଡକୁ ମୁହଁକରି ଉର୍ଦ୍ଧବାହୁରେ କହିଉଠିଲେ, ହେ କାଳିଆ ସାଆନ୍ତେ, ଶେଷରେ ଏ ଅକିଞ୍ଚନକୁ ଟାଣି ଆଣିଲୁନା’ ତୋ ପାଖକୁ ! ବହୁତ କଥା ଅଛି ତୋତେ କହିବାକୁ, ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଯାଇଛି ଏଇ ମନରେ, ଜବାବ ଦେବୁନା’ ମୋତେ ? ସେମିତି ଦୁଇହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଅଧା ଖୋଲା ଅଧା ବୁଜା ଆଖିରେ ଏକ ମୁହାଁହୋଇ ଚାଲିଛନ୍ତି ବଡଦେଉଳ ଆଡକୁ । ସେ ଏକ ତନ୍ମୟର ଭାବ, ଏକପ୍ରକାରର ପାଗଳାମୀ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତ ହେବନି । ବିଜ୍ଞାନର ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରଧ୍ୟାପକ, ଏପରି ଭକ୍ତିରସରେ ଡୁବିଯାଇଛି ଯେ ତାର ହୋସ ନାହିଁ କଣ ଦେଖୁଛି, କଣ ଭାବୁଛି, କେଉଁ ଆଡକୁ ଯାଉଛି କିଛି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ । ବୋଧହୁଏ ଚୈତନଦେବ ବି ଏମିତି ନାମାମୃତ ଭିତରେ ଭାବ ବିହ୍ୱଳ ହେଇଯାଇଥିଲେ । ଦିବାନୀ ମୀରା ବୋଧହୁଏ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ଏମିତି ରଚିବସି ଯାଇଥିଲେ । ସେ ଅବସ୍ଥାଟା କଣ କେବଳ ସିଏହିଁ ଜାଣେ, ଯିଏ ସେ ଅମୃତ ପାନ କରିଛି । ସେଇ ତନ୍ମୟତା ଭିତରେ ହଜିପାରିଛି । ସେମିତି ଅବଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ବଡମନ୍ଦିର ଭିତରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ । ଆଖିରୁ ତାଙ୍କର ଧାରଧାର ହୋଇ ଲୁହ ବୋହି ଯାଉଥାଏ, ବାଷ୍ପାରୁଦ୍ଧ କଣ୍ଠ, କିଛି ବୁଝିହେଉନି ସେ କଣ କହି ଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ଏକ ପାଗଳାମୀର ଚରମରେ ପହଞ୍ଚି ଯାଇଛନ୍ତି । ଏଇ ପାଗଳାମୀ ବୋଧହୁଏ ଭକ୍ତିରସର ଅନ୍ତିମ ଚରଣ । ଖାଲି ଏତିକି ଶୁଭୁଥାଏ । ତୁ ଡାକିଲୁ ମୋତେ, ତୁ ନେଇ ଆସିଲୁ ମୋତେ, ତୋଅରି ପାଖକୁ । ମୋତେ ଆଉ ଯିବାକୁ କହିବୁନିରେ, ମୋତେ ତୋରି ପାଦତଳେ ରଖିନେ କାଳିଆ ସାଆନ୍ତ । ମୋତେ ତୋରି ପାଦତଳେ ଟିକେ ଜାଗା ଦେଇଦେରେ କାଳିଆ । ଖମ୍ବ ଉପରକୁ ଆଉଜିପଡି ସେଇଠି ବସିଗଲେ । ଅଶ୍ରୁଳ ନୟନରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଖରେ ବିନତି କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୂ, ହେ ଜଗତର ନାଥ, ହେ କରୁଣାର ସାଗର, ମୋତେ ଏ ଭବ ସଂସାରର ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦିଅ ପ୍ରଭୂ ! ତୁମ ପଦାରବିନ୍ଦରେ ଜାଗାଟିକିଏ ଦିଅ !

ସେଇ ତନ୍ମୟତାର ଆବେଶରେ ସୁଧାକର ଦେଖିଲେ ଜଗନ୍ନାଥେ ତାଙ୍କପାଖକୁ ଆସିଲେ, ବସିପଡିଲେ ସୁଧାକରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସେଇ ବଡ ବଡ ଚକା ଆଖି, ସେଇ ରଙ୍ଗା ଅଧରରେ ସେମିତି ସ୍ମିତ ହସ । ସୁଧାକରଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ହାତ ପକାଇ ପାଖକୁ ଆଉଜାଇ ନେଲେ । ଆଖିରୁ ଲୁହ ପୋଛିଦେଲେ । ଟିକିଏ ହସି କହିଲେ, ଆରେ, ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ପାରୁଥିଲେ, ମୁଁ ନିଜେ ପ୍ରଥମେ ମୋ ନିଜକୁ ଏ ମାୟା ଜଞ୍ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତ କରି ଦିଅନ୍ତିନି ? ମୁଁ ନିଜେ ତ ଏ ମାୟା ଜଞ୍ଜାଳରେ ଫଶି ଶେଷରେ ଦାରୁଭୂତ ମୁରାରୀ ହୋଇ ଏଇଠି ବସିଛି । ଭକ୍ତେ ମୋତେ ନିଦାବିଷ୍ଣୁ କହୁଛନ୍ତି । ତୁ କଣ ଜାଣିନୁ ବଡଭାଇ ବଳରାମଙ୍କୁ? ତାଙ୍କ କଥାମାନି ଲକ୍ଷ୍ଣୀ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କୁ କଣ ପଦେ ଟାଣ କରି କହିଦେଲି ଯେ ମହାମାୟା ଘରଛାଡି ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ । ଚାଲିଗଲେ ତ ଚାଲିଗଲେ, ଗଲାବେଳେ ଏଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଶୀରି ବି ନେଇଗଲେ ନିଜ ସାଥିରେ, ଆଉ ଆମକୁ କାଙ୍ଗାଳ କରି ବାରଦୁଆର ତେରପିଣ୍ଡା ବୁଲେଇ ଦେଲେ । ଶେଷରେ ନାକ କାନ ମୋଡେଇ ସେଇ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ଘରେ ଅର୍ଣ୍ଣ ଭୋଜନ କରାଇଲା ପରେ ଯାଇ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଦ୍ଧ ଶାନ୍ତହେଲା । ଇଏ ସଂସାରର ମାୟା ନୁହେଁତ ଆଉ କଣ?

ମୁଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ମାୟାରେ ଏମିତି ବାନ୍ଧିହୋଇ ଯାଇଛି ଯେ, ଯିଏ ଯାହା କହିଲେ ଶୁଣୁଛି । କିଏ ମୋତେ କଳା ଠାକୁର କହୁଛି ତ କିଏ ମୋର ବଡବଡ ଚକା ଆଖିକୁ ଆକ୍ଷେପ କରୁଛି । କିଏ ମୋତେ କାଲା କହୁଛି, କିଏ କହୁଛି ମୁଁ ଖଣ୍ଡିଆ ଦିଅଁ । ବର୍ଷକୁ ଥରେ ରଥ ଯାତ୍ରାରେ ବୁଲି ବାହାରୁଛି ଯେ ଭକ୍ତ ମୋ ଅଣ୍ଟାରେ ଦଉଡି ବାନ୍ଧି ଝୁଲେଇ ଝୁଲେଇ ଟାଣି ଟାଣି ନେଇ ଯାଉଛନ୍ତି । କିଏ ମୋ ଦୟଣା ମାଳ ଛିଣ୍ଡେଇ ନେଉଛି ତ କିଏ ମୋ ଟାହିଆ ଛିଣ୍ଡେଇ ନେଉଛି । ମାଉସୀ ମାଆର ପୋଡପିଠା ଖାଇବାର ଲୋଭ ଛାଡି ପାରୁନି । ବର୍ଷରେ ଥରେ ବୁଲି ଆସୁଛି ତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଆଡୁ । ଏସବୁ ମାୟା ନୁହେଁତ ଆଉ କଣ ?

କହିଲୁ ଦେଖି କିଏ କାହାକୁ ଧରିଛି ? ମାୟା ମୋତେ ନା ମୁଁ ମାୟାକୁ ? ମୁଁ ତ ଏ ଯାଏ ଜାଣି ପାରୁନି ! ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଏକଥା ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର, କିଏ କାହାକୁ ଧରିଛି ! ଯଦି ତୁମେ ମାୟାକୁ ଧରିଥାଅ, ତେବେ ନିଜେ ମାୟାକୁ ଛାଡିଦିଅ କିମ୍ବା ତାକୁ ଛାଡି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର । ଏଥିରେ ମୁଁ ବା କଣ କରି ପାରିବି ? ଯଦି ମାୟା ତୁମକୁ ଧରିଥାଏ ତେବେ ମାୟାକୁ କୁହ, ସେ ତୁମକୁ ଛାଡିଦେବ ।

ମାୟା କିଛି ନୁହେଁ, ସେଇଟା ମନର ଏକ ଭ୍ରମ । ଘର, ପରିବାର, ବାପା ମାଆ ଭାଇ ଭଉଣୀ ପୁଅ ଝିଅ ଏସବୁକୁ ତୁ ମାୟା କହୁଛୁ ନା ? ଏମାନଙ୍କ ବିନା ବଞ୍ଚି ପାରିବୁ ? ମାୟାତ ଠିକ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତୋର ଅତିମାୟା, ତୋର ଲୋଭ କାରଣ ହିଁ ତୋତେ ଦୁଃଖି କରୁଛି । ସନ୍ତାନ ମାୟାରେ ତୁମେ ସ୍ୱମାୟା ଭୂଲି ଯାଉଛ । ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପ୍ରତି ମାୟାରଖ । ଯିଏ ନିଜକୁ ଭଲପାଇ ନପାରୁଛି, ସେ ଅନ୍ୟକୁ କିପରି ଭଲପାଇ ପାରିବ ? ଯିଏ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଶିଖିନି, ସେ ଅନ୍ୟକୁ କିପରି ସମ୍ମାନ ଦେବ ? ନିଜକୁ ପ୍ରେମ କରିବା କିଛି ଅପରାଧ ନୁହେଁ । ନିଜର ଭବିଷ୍ୟତ କଥା ନଭାବି ଅନ୍ୟର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସବୁ ଢାଳିଦେଲେ କଙ୍ଗାଳ ହେବହିଁ ହେବ । ମୁଁ ସ୍ୱାର୍ଥପର ହେବା କିମ୍ବା ଆତ୍ମ କୈନ୍ଦ୍ରୀକ ହେବାକଥା କହୁନି । କିନ୍ତୁ ନିଜେ ବଞ୍ଚିଲେ ସିନା ଆଉ କାହାକୁ ବଞ୍ଚେଇ ପାରିବ ! ସେଥିପାଇଁ ଆତ୍ମରକ୍ଷା, ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତର ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟ ତୁମର ପ୍ରଥମେ କାର୍ଯ୍ୟ । ତାଛଡା ମଣିଷ ମନରେ ଆଜି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି କାଇଁ ? ଯେତେ ପାଇଲେ ବି କମ୍ ଲାଗୁଛି । ଆହୁରି ଲୋଡା, ଆହୁରି ଅଧିକ ଲୋଡା, ସେଇ କାମନାର ଅପୂର୍ତ୍ତୀ ତୋର ଅଶାନ୍ତିର କାରଣ, ସେଇ ଅଶାନ୍ତି ମଣିଷକୁ ଦୁଃଖ ଦିଏ ଏବଂ ମାୟା ଜଞ୍ଜାଳ ଲାଗେ ।

ଅଳ୍ପ ଧନରେ ମଣିଷର ମନ ଭରୁନାହିଁ, ଅଧିକ ଧନର ଲାଳସା । ଧନର ମାୟାରେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ବାନ୍ଧିଦେଉଛି । ମଣିଷ ନିଜେ ମାୟାରେ ଉବୁଟୁବୁ ହେଉଛି । ଧନ ମଣିଷକୁ ଚାହେଁନା, କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ଧନକୁ ଚାହେଁ । ଧନ ମଣିଷର ମାୟାରେ ନୁହେଁ ବରଂ ମଣିଷ ଧନର ମାୟାରେ ଫଶି ଯାଉଛି । ମଣିଷ ପତି ବା ପତ୍ନୀର କାମନା କରୁଛି, ପତି ଅବା ପତ୍ନୀ ମିଳିଗଲା ପରେ ପତି/ପତ୍ନୀ ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଆଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପରର ମାୟାରେ ବାନ୍ଧି ଦେଉଛି । ମଣିଷ ସନ୍ତାନର କାମନା କରୁଛି, ସନ୍ତାନ ଲାଭ କଲାପରେ, ସନ୍ତାନପ୍ରତି ତାର ସ୍ନେହ, ପ୍ରେମ ମଣିଷକୁ ସନ୍ତାନର ମାୟା ଆଡକୁ ଟାଣିନେଉଛି । ମାଛ ଯଦି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କେଉଟର ଜାଲରେ ନିଜେ ନିଜେ ଛନ୍ଦି ହେବାକୁ ଆସିବ, ବିଚରା କେଉଟ କାହିଁକି ମନା କରିବ ମାଛକୁ ? ବରଂ କେଉଟ ତ ଖୁସି ହେବ । ଭାବିକି ଦେଖ୍, କିଏ କାହାକୁ ଧରିଛି ? ମାୟା ତୁମକୁ ନା’ ତୁମେ ମାୟାକୁ ? ଆ ବଳଦ ମୋତେ ମାର, କହି ମାୟାକୁ ଡାକି ଆଣିଲ, ଶେଷରେ ମୋତେ କହୁଛ ମାୟାକୁ ଭଗାଅ । ତୁମେ ନିଜେ ତ ମାୟାର ଜନକ, ଏବଂ ତାରି ଅଠାକାଠିରେ ନିଜେ ପାଦପକାଇ ଦେଲ, ସେଇ ଅଠାକାଠିରୁ ମୁକୁଳିବା ପାଇଁ ଏବେ ମୋତେ ସହାୟତା ମାଗୁଛ ? ବଡ ବିଚିତ୍ର କଥା । ମାୟାକୁ ନିଜ ହାତ ମୁଠାରେ ନିଜେ ଜାବୁଡି ଧରିଛ । ମୁଁ କେମିତି ମାୟାକୁ ତୁମ ହାତ ମୁଠାରୁ ଛଡାଇ ଆଣିବି ? ନିଜେ ଟିକେ ଚେଷ୍ଟାକର, ମୁଠା ଟିକେ ଢିଲା ଛାଡିଦିଅ, ମାୟା ଆପେ ଆପେ ତଳେ ଖସିପଡିବ ।

ଆଚ୍ଛା କହିଲୁ, ମନେକର ତୋତେ ମୁଁ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଦେବି, ହେଲେ ତୁ ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପାରିବୁତ ? ମାୟାତ ଚାଖଣ୍ଡେ ଦଉଡି ନୁହେଁ, ସେଇଟା ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ଜାଲ, ତୁ ତାକୁ ତୋର ଚାରିଟଟେ ନିଜେ ଗୁଡେଇ ଧରି ରଖିଛୁ । ଶିତଦିନରେ ଚାଦରପରି ନୁହେଁ, ବରଂ ମାୟାକୁ ତୁ ତୋର ଦେହର ଚମଡାପରି ନିଜକୁ ମାୟାରେ ଢାଙ୍କିରଖିଛୁ ତୋର ଚାରିପାଖରେ । ମାୟା ତୋ ନିଜଠାରୁ ଆରମ୍ଭ, ତୋର ନିଜ ଦେହପ୍ରତି ମାୟା, ନିଜ ଦେହକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା, ସଜେଇକି ରଖିବା, ସୁନ୍ଦର ଦିଶିବା, ସବୁ କଷ୍ଚରୁ ବଞ୍ଚେଇକି ରଖିବା ଏସବୁତ ତୋର ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତି ମାୟାନା’ ? ତ୍ୟାଗ କରି ପାରିବୁ ନିଜ ଶରୀରର ମାୟା ? ନିଜ ଶରୀରକୁ ଅନାଥ ପରି ଛାଡିଦେଇ ପାରିବୁ ? କହି ପାରିବୁ, ମୁଁ ଏକ ଆତ୍ମା, ମୁଁ ଏଇ ଶରୀରର ଅଧିନ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ଏ ଶରୀର ମୋର ବାଧକ ନୁହେଁ ! ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ରହି ପାରିବୁ ?? ଶରୀରକୁ ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟ ହେବ, ନିର୍ମାୟା ନିରୁତ୍ତର, ନିର୍ମୋହୀ, ନିରାସକ୍ତ ରହିପାରିବୁ ଶରୀର ପ୍ରତି ? ଉଦାସୀନ ରହିପାରିବୁ ତୋର ନିଜ ଶରୀର ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟ ଜନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତିଷ୍ଟ ହୋଇପଡିବ ?? ନାହିଁ ନା !

ମାୟା ଅଛି ବୋଲିତ ତୁ କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଭାଇ, କାହାର ସ୍ୱାମୀ, କାହାର ବାପା । ଯେଉଁ ଦିନ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯିବ ସେତେବେଳ ନା’ ତୁ କାହାର ରହିବୁ, ନା’ ଆଉ କେହି ତୋର ହୋଇ ରହିବ । କାହା ପାଇଁ କିଛି କରିଲା ବେଳେ, କାହାକୁ କିଛି ଦେଲା ବେଳକୁ କିମ୍ବା କାହାଠାରୁ କିଛି ଆଶାକରି କିଛି ନପାଇବା ବେଳେ ତୋତେ ମାୟାଟା ବାଧୁଛି, ମାୟାଟା ଜଞ୍ଜାଳ ଲାଗୁଛି । କିନ୍ତୁ ଭାବିଲୁ, ମାୟାମୁକ୍ତି ପରେ ଯେତେବେଳେ କେହି ପଚାରିବେନି, ଖାଇଛ କି ନାହିଁ, ଦେହ କେମିତି ଅଛି ଅଥବା ତୁମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କେହି ତୁମ ସାଥିରେ ନଥିବେ, ସହିପାରିବୁ ସେ କଷ୍ଟ? ତୁମପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ନିଜର ମାୟା ଆଶକ୍ତି ଯୋଗୁ, ତୁମ ମାୟା କଟିଗଲା ପରେ ସେମାନଙ୍କ ମାୟାବିତ କଟିଯିବ ।

ସବୁ ମାୟା କଟିଗଲା ପରେ ପୁଣି କାହା ସହିତ ମାୟା ଜୋଡିବ? ଭଗବାନଙ୍କ ସାଥିରେ? ଯାହାକୁ କେବେ ଦେଖିନ, ଶୁଣିନ, ଭଲଭାବେ ଜାଣିନ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗେ ମାୟା ଲଗାଇବାକଥା ଭାବୁଛ । ଯାହାକୁ ଦେଖୁଛ ଶୁଣୁଛ ତା ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ ? ବତ୍ସ ‘ଜୀବନରେ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା’ ହିଁ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ମାୟା କଷ୍ଟ ଦିଏନା । ପ୍ରଭୂ ମାୟାବି ତ ମାୟା । ମାୟାରୁ ପୁଣି ମୁକ୍ତି କାହିଁ ? ଜୀବ ମାଛଟିଏ ପରି ମାୟାର ଅଗାଧ ଜଳରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିରହିଛି । ଯେଉଁଦିନ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯିବ, ସେଦିନ ଜୀବନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯିବ, ଜଳ ବିନା ମୀନ ସଦୃଶ । ଏବେ କୁହ, ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ?

ସବୁ ଶୁଣିସାରିଲା ପରେ ସୁଧାକରବାବୁ ନିର୍ବାକ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ କେବଳ ଏତିକି ବାହାରିଲା, ହେ ମାୟାଧର, ତୁ ହିଁ ଜାଣୁ ତୋ ମାୟା ।

***12/07/2018***

ସନ୍ତାନକୁ ପଦେ Santanaku Pade

ତୁମପାଇଁ
ଦୁନିଆର ବୋଝ ଉଠାଉ ଉଠାଉ
ଆମେ ଦୁନିଆର ବୋଝ ପାଲଟିଗଲୁ,
ହେଲେ ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ
କେବେବି ବୋଝତ ନଥିଲ,
ତୁମେ ଆମପାଇଁ ଦୁନିଆର
ସବୁଠାରୁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଥିଲ,
ହେଲେ ଅବଶେଷେ
ଆମେ ତୁମ ବୋଝ ପାଲଟିଗଲୁ ।
ଏ ବୋଝ ତୁମେ ଉଠାଇବ
ଅବା ରାସ୍ତାକଡ ଅଳିଆଗଦାରେ
ଫୋପାଡି ଚାଲିଯିବ
ସେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ତୁମପାଇଁ ଛାଡିଦେଲୁ ।

ତାକୁ କରଜ ଭାବିବନି,
ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ଯାହାବି କରିଲୁ
ସେ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ ଥିଲା
ଦୁନିଆରେ ତୁମେ ମୁଣ୍ଡଟେକି ଚାଲିବ
ତୁମପାଇଁ ଆମେ
କେତେ କେତେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଥିଲୁ ।
ଆମେ ଆମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିଲୁ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବ
ଅବା ଫାଙ୍କିଦେଇ ଚାଲିଯିବ
ସେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ତୁମପାଇଁ ଛାଡିଦେଲୁ ।

ଯେତେ ତୁମ ଅଳି ଅଝଟ ରାଗ ରୁଷା
ତୁମ ଭୂଲ ଠିକ୍ ସବୁକିଛି
ହସି ହସି ସହିଗଲୁ,
ତୁମର ପ୍ରତିଟି କଥାକୁ ଶୁଣିଲୁ,
ଯେତିକି ସମ୍ଭବଥିଲା ସବୁ ପୁରାକଲୁ
ଆଜି ଆମକଥା ଶୁଣିବାକୁ
ତୁମପାଖେ ଦି’ଘଡି ସମୟ ଥିବ
ଅବା ସମୟର ଅଭାବ କହି
ତୁମେ ମୁହଁମୋଡି ଚାଲିଯିବ
ସେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ତୁମପାଇଁ ଛାଡିଦେଲୁ ।

କାଲି ଆମେ ଯାହାବି ଦେଇଥିଲୁ
ସେ ଆମ ସ୍ନେହ ମମତା
ଆଉ ଆମ ପ୍ରେମ ଉପହାର ଦେଲୁ ।
ତୁମକୁ ସବୁଦେଇ ତୁମ ଖୁସିଠାରୁ
ଆମେ ଅଧିକ ଖୁସି ହୋଇଥିଲୁ,
ତୁମ ମୁହଁରେ ହସଟିକେ ପାଇଁ
ସବୁକିଛି କରିଗଲୁ,
ସେ ସବୁ ଆମ ପ୍ରେମ ଥିଲା ।
ଆଜି ଆମେ ତୁମ ଦୟାର ଭୀକାରି ସାଜିଲୁ
ତୁମେ ଦୟା କରିବ ଅବା ସମ୍ମାନ ଦେବ
ସେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ତୁମପାଇଁ ଛାଡିଦେଲୁ ।

***01/08/2018***

କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ-କଥାତ ନଥିଲା Katha ta Nathila

ସେ ଆସିବ ବୋଲି କଥାତ ଦେଇନଥିଲା । କିନ୍ତୁ ମନ ତାକୁଇ ଖୋଜୁଥିଲା । ଦୁଇଦିନ ଆଗରୁ ବସଷ୍ଟପ୍ ପାଖରେ ଦେଖା ହୋଇଥିଲା, ମୋତେ ଦେଖି କଣେଇ ଚାହିଁଥିଲା । ତା ଓଠର ସେଇ ମୃଦୁ ସ୍ମିତହସଟା ଏବେ ବି ଆଖିଆଗରେ ନାଚି ଯାଉଛି । କେବେ କିଛି କଥା ହୋଇନି ତା ସାଥିରେ । କେହି କାହାକୁ ଜାଣିନୁ ଏଯାଏ, ନାଆଁ ଗାଆଁ ଠିକଣା କିଛିବିତ ଜଣାନାହିଁ । ଖାଲି ଏଇଠି ଏମିତି ଦେଖାଚାହା, ଏଇ ବସ ଷ୍ଟପରେ । ମୋ ଅଫିସ୍ ସରିଲା ପରେ ମୁଁ ଏଇଠି ବସ ଧରେ, ସିଏବି । ବୋଧହୁଏ କୋଉ ଅଫିସରେ କାମ କରୁଛି । ବସ ଆସିବା ଭିତରେ ଯେତିକି ସମୟ ଆମ ପାଖରେ ଥାଏ, ସେତିକି ସମୟ ଏମିତି ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜରକୁ ଲୁଚେଇ ଲୁଚେଇ ଜଣେ ଆଉ ଜଣକୁ ଦେଖୁଥିଲୁ । କେବେ କେବେ ଆଖିରେ ଆଖି ଟକରେଇ ଯାଆନ୍ତି । ସିଏ ଟିକେ ହସି ଦିଏ, ମୁଁ ବି । ବାସ ଏତିକି ଚିହ୍ନା ଜଣା । ତାର ବସ ଆସେ ସେ ଚାଲିଯାଏ । ବସରେ ଚଢିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଲି ବୁଲି ମୋ ଆଡକୁ ଦେଖେ । ତା ମୁହଁରେ ଏକ ଅନିଚ୍ଛାର ଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶିଯାଏ । ସତେ ଯେପରି ବଡ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାକୁ ଯିବାକୁ ହେଉଛି । ତା ଆଖିରେ କରୁଣତାର ଭାବ ଦିଶିଯାଏ । ଆଉକିଛି ଦିଶେ ସେ ଆଖି ଦୁଇଟିରେ ହେଲେ ସେ ଏକ ନିବେଦନ ଅବା ଆମନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରିହୁଏନି । ମୋତେ ଲାଗେ, ସେ ନିରିହ ଆଖିଦୁଇଟି ଯେପରି କହୁଛନ୍ତି, ଏଇ.. କେତେ ଦିନ ଏମିତି ଲୁଚିଲୁଚି ଦେଖୁଥିବା, କେତେ ଦିନ ଏମିତି ଦୂରେଇ ଦୁରେଇ ରହିବ । ପାଖକୁ ନେଇ ଯାଅନା ! ମୁଁ ବି ମନମନେ ବସ ଡ୍ରାଇଭରକୁ ଢେର ଗାଳି ବକିଯାଏ । ସବୁଦିନ ଠିକ୍ ଟାଇମରେ ଆସିବା କଣ ଜରୁରୀ ? ଆଉ ଘଡିଏ ଲେଟରେ ଆସିନଥାନ୍ତା ?

ତା କଥା ଭାବିବାକୁ ବେଶ ଭଲଲାଗେ, ଖୁବ୍ ଚିହ୍ନା ଚିହ୍ନା ଲାଗେ ସିଏ । କିନ୍ତୁ ମନେପଡେନା, ତାକୁ ମୁଁ କେବେଠୁ ଚିହ୍ନିଛି ? ଆଗରୁ କେଉଁଠି କେବେ ଦେଖିଥିଲି କି ନାହିଁ ? ଜାଣେନା, ସିଏବି କଣ ଏମିତି ଭାବୁଥିବ ମୋ କଥା, ଯେମିତି ତା ଭାବନା ମୋ ମନଭିତରେ କେଉଁ ଏକ ଅଜଣା ଅତରର ମହକ ଭରିଦେଉଛି । ବହୁତ ଆପଣାର ଆପଣାର ଲାଗୁଥିଲା ସିଏ । କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ? ଜାଣେନା, ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନର କଣ ଉତ୍ତର ଥାଏ ? ଯେବେ ବି ଦେଖା ହୋଇଯାଏ ହଠାତ୍ ଛାତି ଭିତରେ ଅତଡା ଖସିଯାଏ । ଦେହର ସବୁଯାକ ରକ୍ତ ଜମା ହୋଇଯାଆନ୍ତି ମୁହଁରେ । ତା ମୁହଁ ବି ହୋଲି ଖେଳିଲା ପରି ଲାଲ ହୋଇଯାଏ । ତା ଛାତିରେ ବି କଣ ସେଇ ଅତଡା ଖସେ ? ମୋ ପରି ତା ଦେହର ସବୁଜାକ ରକ୍ତ ତା ମୁହଁରେ ଜମା ହୋଇଯାଏ ? କେଜାଣି, ହୋଇଥିବ ! ତାହାହେଲେ ସେଇଠି ବି ନିଆଁ ଏମିତି ଜଳୁଥିବ, ଯେମିତି ମୋ ଛାତି ଭିତରେ ଜଳୁଛି !

ବେଳେ ବେଳେ ପଚାରି ଦେବାକୁ ମନ ହୁଏ । ମନ ହୁଏ ତା ସାମ୍ନାରେ ଯାଇ ଠିଆ ହୋଇଯିବାକୁ । ତା ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ, ତା ଆଖରେ ଆଖି ମିଳେଇ ପଚାରି ଦେବି । କି ମନ୍ତର ଜାଣିଛି ସିଏ ? ଅବା କେଉଁ ଯାଦୁ ଅଛି ତା ଆଖିରେ? ଥରଟିଏ ଦେଖାରେ ମୋତେ ଏମିତି ପୁରା କିଣିନେଲା । ମୋ ମନ ମୋ ହୃଦୟ ଆଉ ମୋ କାବୁରେ ନାହାଁନ୍ତି । ମୋ ଆଖି ମୋ କଥା ମାନୁନି । ବାରମ୍ବାର ତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ତା ଆଡକୁ ବୁଲି ପଡୁଛନ୍ତି । ମୋ ମନ, ମୋ କଥା ମାନୁନି । ସବୁବେଳେ ତାରି ଭାବନା ଡୁବି ରହୁଛି । ବସ ଷ୍ଟପରେ ଠିଆ ହୋଇ ବସ କଥା ନଭାବି ମୁଁ ତାରି କଥା ଭାବୁଛି । ତାକୁ ଭୂଲିବା ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀମନ୍ତ୍ର ଜପକରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରେ, ହେଲେ କଣ ହେବ, ଭୁର୍ଭୂବଃ ସ୍ୱଃ ପାଖରେ ଅଟକିଯାଏ ମୋ ମନ୍ତ୍ରପାଠ, ସେଇଠି ତାରି ଭାବନା ମାଡିବସେ ଗାୟତ୍ରୀମନ୍ତ୍ରର ଜପ ଉପରେ ।

××××

ଏମିତି ଭାବୁଭାବୁ କେତେବେଳେ ଯେ ମୁଁ ନଦୀକୂଳର ସେଇ ଝଙ୍କା ବରଗଛ ତଳେ ପହଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲି ଜାଣେନା । ବରଗଛ ତଳର ସେଇ ଚବୁତରାଟାରେ ବସିଗଲି, ସଧ୍ୟାହୋଇ ଆସୁଥାଏ କେହି କୁଆଡେ ନାହିଁ । ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶଟା ଲାଲ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ । ଦେଖା ହୋଇଗଲେ ସେ ଝିଅଟାର ମୁହଁ ଯେପରି ଲାଜରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଯାଏ, ଠିକ୍ ସେମିତି । ସୂର୍ଯ୍ୟବି ଲାଲ ବିନ୍ଦୁଟିଏ ପରି ହୋଇଯାଇଛି, ସତେ ଯେମିତି ନୁଆ ବୋହୁ ମଥାର ବଡ ସିନ୍ଦୁର ଟୋପାଟିଏ । ମୁଁ ସେଇ ଲାଲ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚାରିପାଖରେ ତାର ମୁହଁଟିକୁ ଆଙ୍କିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲି ମୋ ଆଖିର ତୁଳିରେ ଆକାଶରେ ମନର ରଙ୍ଗ ବୋଳିବୋଳି । ଆଉ ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁକୁ ଠିକ ତାର ମଥାର ସୁନ୍ଥାଣୀତଳେ ସେଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି । ତାକୁ ନୁଆ ବୋହୁଟିର ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ କଳ୍ପନା କରୁଥିଲି । ନାଲି ଓଢଣୀରେ ଢଙ୍କା ଚାନ୍ଦ ପରି ତାର ସୁଢୋଳ ମୁହଁଟା ଚମକୁଥିବ । ଟୋପିଟୋପି ଚନ୍ଦନ ବିନ୍ଦୁ ମଝିରେ ନାଲିଆ ସିନ୍ଦୁର ଟୋପାଟି ଝଟକୁଥିବ, ମଥାଉପରକୁ ଝୁଲିପଡିଥିବ ତାର କେରା କେରା ଚୁର୍ଣ୍ଣକୁନ୍ତଳ । ଗୋଲାପି ଗୋଲାପି ତାର ଓଠରେ ଲାଜରେ ଗାଧୁଆ ସ୍ମିତହସର ପତଳା ରେଖାଟିଏ ଚମକିଯାଉଥିବ ।

ହଠାତ୍ ଲାଗିଲା କିଏ ଯେପରି ମୋ ପଛରେ ଠିଆହୋଇଛି, ମୋ ସାଥିରେ ମୋ ପ୍ରିୟା ମଥାର ସେଇ ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁଟିକୁ ଦେଖୁଛି । କଳ୍ପନାର କାନଭାସରେ ଆଙ୍କିଥିବା ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖୁଛି । ଚମକି ପଡିଲି ମୁଁ ।

ପଛକୁ ଫେର ଚାହିଁଲି । ଆରେ……, ତୁମେ ଏଠି ? କଥାତ ନଥିଲା ଏଇଠି ଭେଟିବା ବୋଲି । ସେ ଟିକେ ହସିଲା, ସେଇ ଏକାହସ, ମୋତେ ଦେଖିଲେ ସବୁବେଳେ ଯେମିତି ହସେ ! ସେଇ ନଈକୂଳରେ ମୋ ଉପସ୍ଥିତିଟା ଯେପରି ତାପାଇଁ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ନଥିଲା ! ସେ କଣ ଜାଣିଥିଲା, ମୁଁ ଏଇଠି ତାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି ବୋଲି ? ତଥାପି ତା ମନର ଭାବନାକୁ ଲୁଚେଇ ସେ ତାର ମିଠା ମିଠା ସ୍ୱରରେ କହିଲା, ନାଇଁ… ଏମିତି ତୁମକଥା ଭାବୁ ଭାବୁ ମୁଁ କେମିତି ଏତେବାଟ ଚାଲି ଆସିଲି ଜାଣିନି । ହେଲେ ତୁମେ ଏଠି କେମିତି ?? ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଶୁଣିଲି ତା କୋକିଳକଣ୍ଠର କୁହୁ କୁହୁ ରାଗିଣୀ, ବୀଣା କଣ ଏମିତି ମଧୂରସ୍ୱରରେ ବାଜେ ? କବିମାନେ ସେଇଥି ପାଇଁ ବୋଧହୁଏ ଉପମାଦିଅନ୍ତି ବୀଣାଜିଣା ସ୍ୱର ।

ମୁଁ ତା ପ୍ରଶ୍ନର ଜବାବ ଖୋଜୁଥିଲି । ତାରି କଥାକୁ କେମିତି ତାକୁ ଶୁଣେଇଦେବି, କହିଦେବି ଯେ ତୁମ କଥା ଭାବୁ ଭାବୁ ଅଜଣାରେ ମୁଁ ବି ଏତେବାଟ ଚାଲି ଆସିଥିଲି ! ତା କଥା ଶୁଣି ମୋ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଖେଳିଗଲା । ଏ କଥା ଜାଣି ଖୁସିବି ଲାଗିଲା, ସିଏ ବି ମୋ କଥା ଭାବୁଛି, ଠିକ୍ ଯେମିତି ତାରି କଥା ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଭାବୁଛି । ନିଆଁ ଏଠିବି ଜଳୁଛି ଏଇ ହୃଦୟରେ, ନିଆଁ ସେଇଠିବି ଜଳୁଛି ତାରି ହୃଦୟରେ । ପ୍ରେମର ଛୁଆଁ କଣ ଏମିତି ଏକାବେଳେ ଦୁଇଟି ହୃଦୟରେ ନିଆଁ ଲଗାଇଦିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ?

ଆମେ ଜଣେ ଆଉ ଜଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ସେମିତି ଦେଖୁଥିଲୁ । ଦୁଇଜୋଡା ଆଖି, ଜଣେ ଆଉ ଜଣକ ଭିତରେ ହଜି ଯାଇଥିଲେ ଯେପରି । ସୂର୍ଯ୍ୟର ଲୋହିତ ଆଭାରେ ମୁହଁଟା ତାର ଚମକି ଉଠୁଥିଲା । ମୃଦୁ ପବନରେ ଉଡିଯାଉଥିଲା ତାର କେରା କେରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କୁନ୍ତଳ । ଓଠ ତାର ନିର୍ବାକ୍ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାର ଆଖି ଶୁଣେଇ ଯାଉଥିଲା ତା ହୃଦୟର ଅକୁହା କଥାସବୁ । ମନ ହେଉଥିଲା ବାହୁ ମେଲାଇ ଆଲିଙ୍ଗନର ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେବାପାଇଁ । ସାଉଣ୍ଟି ନେବାକୁ ନିଜର ଛାତିଉପରେ, ଚାପିଧରିବାକୁ ନିବିଡ ବାହୁ ବନ୍ଧନରେ ଆଉ ହଜିଯିବାକୁ ତାର ସେଇ ଭସାଭସା ଚାହାଣୀରେ, ଭିଜିଯିବାକୁ ତାର ପ୍ରେମର ସମୁଦ୍ରରେ ।

ତାର ଆଖି ସତେ କଥାକହୁଥିଲା, ଏଇ… ଏମିତି ଚାହିଁ ରହିଛ କ’ଣ ଯେ ? ଏମିତି କଣ ଦେଖୁଚ ମୋତେ । ମୁଁ ଯେ ତୁମର, ମୋତେ ଆପଣାର କରିନିଅ, ଏ ବିରହ ଆଉ ସହି ହେଉନି । ସେତିକି ବେଳେ ନୀଡବାହୁଡା ମରାଳ ଯୁଥଟିଏ କଳରବ ଉଡିଗଲେ । ସେମାନଙ୍କର କଳରବରେ ସତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭାଙ୍ଗିଦେଲା । ହଠାତ୍ ଚମକି ପଡିଲା ସିଏ । ସତେଅବା ସପନ ଦେଖୁଥିଲୁ ଆମେ ଦୁହେଁ । ସେ ତାର ହାତ ବଢାଇ ମୋ ମୁହଁକୁ ତା ହାତରେ ଛୁଇଁଲା । କହିଲା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁନି ତ ! ତାପରେ ତନ୍ଦ୍ରାଚ୍ଛନ ଆଖିରେ ମୋତେ ଦେଖିଲା, କହିଲା “ମୋତେ ଟିକ ଚିମୁଟି ଦିଅନା’ ପଚାରିଲି କାହିଁକି ? ସେ ଟିକେ ଲାଜେଇ ଗଲା । କହିଲା ମୋର ବିଶ୍ୱାସ ହେଉନି ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଅଛ, ମୋ ସାଥିରେ ଅଛ, ମୋର ଏତେ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଛ ! ମୁଁ ହାତ ବଢାଇ ତାର ନାକକୁ ଚିପି ଧରିଲି, ସେ ମୋ ହାତକୁ ଖପ୍ କରି ଧରିପକେଇ କହିଲା, ଉଃ.. ଏତେ ଜୋରରେ ଚିପିବାକୁ ତ କହି ନଥିଲି ତୁମକୁ ।

ହଠାତ୍ ସେ ଚମକି ପଡିଲା, ଦିପାଦ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇ ମୋ ମୁହଁରୁ ଆଖି ଫେରାଇନେଲା । ତଳକୁ ମୁହଁକରି ଭୂଇଁକୁ ଦେଖିଲା । ସେଇ ବାଲି ଉପରେ ତାର ଗୋଡ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ବୃତ୍ତ ଆଙ୍କିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା । ସେମିତି ତଳକୁ ଚାହିଁ ପଚାରିଲା, କିଛି କହିଲେନି ଯେ, ଆପଣ ଏଇଠି କେମିତି ? ତାର ଆପଣ ଡାକଟା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିଲାନି, ସତେ ଯେପରି ଆପଣ କହି ସେ ମୋତେ ପଛକୁ ଧକ୍କା ଦେଇଦେଲା । କହିଲି ଆଉ ଆପଣ କାହିଁକି, ତୁମେ ବୋଲି ଡାକ, ଭଲ ଲାଗୁଛି ତୁମର ସେ ତୁମ ଡାକଟା । ସେ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ମୁହଁ ଉଠାଇ ମୋ ମୁହଁକୁ ଚହିଁଲା, ଆମ ଆଖି ପୁଣି ଏକାଠି ହୋଇଗଲେ । ସତେ ସେ ମୋ ଆଖିରେ ମୋ ପ୍ରେମର ଗଭୀରତା ମାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରୁଥିଲା । ସେମିତି ମୋ ଆଖିକୁ ଚାହିଁ ଆଉଥରେ ପଚାରିଲା, ତୁମେ କଣ ଜାଣିଥିଲ ମୁଁ ଏଠିକି ଆସିବି ବୋଲି ? ଆମେ ସେମିତି ଜଣେ ଆଉ ଜଣକ ଆଖି ଭିତରେ ହଜିଯାଉଥିଲୁ, ମୁଁ କହିଲି, ମୁଁ ଯଦି ତୁମକୁ ସେଇ ଏକା ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରେ, ତୁମେ କଣ ଜାଣିଥିଲ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଇଠି ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବି ବୋଲି ?? ସେ ଫିକ୍ କରି ହସିଦେଲା ଆଉ ମୁହଁ ବୁଲେଇ ନେଲା ନଈର ପାଣି ଆଡକୁ, ପଚାରିଲା, ତେବେ ଆମେ ଦିଜଣ ଏଇଠି ହଠାତ୍ କେମିତି, କିଏ ଡାକିଆଣିଲା ଆମ ଦିଜଣଙ୍କୁ ଏଇଠିକି, ଆମେ ବିନା କିଛି ପୂର୍ବାଭାଷରେ ହଠାତ୍ ଏମିତି ଏକାଠି ହୋଇଗଲେ ? ଏଇଟା କଣ ସଂଯୋଗ?

ହଠାତ୍ ମୋ ପାଟିରୁ ବାହାରି ପଡିଲା, ଆରେ ସେତ ଭକତ ଡୋରୀରେ ବନ୍ଧା । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଭକ୍ତ ଯେପରି ଖୋଜେ, ଜଗନ୍ନାଥେ ଭକ୍ତକୁ ବି ସେମିତି ଖୋଜୁନ୍ତି, ଆଉ ଏକଥା ଉଭୟ ଜାଣନ୍ତି । ଜଣେ ଯେଉଁ ଦିଗରେ ଯାଏ ଆଉ ଜଣେ ତା ପଛେପଛେ ଟାଣିହୋଇଯାଏ । ଏଇଟାକୁ ବୋଧେ intuitions କହନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ଭିତରେ ଥାଏ ଏଇ ଗୁଣଟା । ତୁମେ ଯାହାକୁ ଚାହଁ, ତୁମ ଅଜାଣତରେ ତାରି ଆଡକୁ ଟାଣି ହୋଇଯାଅ, ଚୁମ୍ବକର ବିପରିତ pole ପରସ୍ପରକୁ ଟାଣିଲା ପରି, ରାଧାବି ଏମିତି କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ଟାଣିହୋଇ ଦଉଡି ଆସୁଥିଲେ ଜମୁନା କୂଳକୁ । ଲୋକେ ତ ମିଛରେ ମୂରଲୀକୁ ବଦନାମ କରୁଥିଲେ, ଦୋଷ ଦେଉଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସିଏତ ପ୍ରେମର ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତିଥିଲା ଯାହା ରାଧା-ମାଧବଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସୁତାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲା । ପ୍ରେମ ଅଦୃଶ୍ୟ କିନ୍ତୁ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରମୀଜୁଗଳଙ୍କୁ ଟାଣିଆଣେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ଉପରକୁ, ଯେମିତି ଚୁମ୍ବକ ଟାଣେ । ତୁମେ ଯାହାକୁ ଖୋଜୁଛ ସିଏବି ତୁମକୁ ଖୋଛୁଛି । ତୁମେ ଯେମିତି ଏକ ଅଜଣା ଡୋରିରେ ଏଠିକି ଟାଣି ହୋଇ ଆସିଛ, ଠିକ୍ ସେଇ ଡୋରୀ ମୋତେ ବି ଟାଣି ଆଣିଥିଲା ଏଇଠିକି ।

ସେ ଡୁବିଲା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାହିଁ ପଚାରିଲା, ମୁଁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ସଂଧ୍ୟାର ଏଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲନା’ ? ହଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲି, ନଦୀକୂଳରେ ଏଇ ସଂଧ୍ୟାଦୃଶ୍ୟ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ନା? ନଈଆର ପାଖର ସେଇ ପାହାଡ ସନ୍ଧିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅସ୍ତ ହୋଇଯିବ । ସେ କହିଲା, ହଁ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର, ପିଲାଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତର ଅନେକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଛି, ମୋତେ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗେ । ହେଲେ ତୁମେ ଆଉକିଛି ଦେଖୁଥିଲ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ଭାବନାରେ ହଜିଯାଇଥିଲ ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି, କଣ ଭାବୁଥିଲ ? ମୁଁ ତା ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲି, ସେ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଏ ମୋତେ ପଛକରି ନଦୀ ଆଡକୁ ମୁହଁ ବୁଲାଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା । ମୁଁ ଦୁଇ ହାତ ତା କାନ୍ଧ ଉପରେ ରଖି ତାକୁ ବୁଲେଇ ଦେଲି ମୋ ଆଡକୁ, ଆମେ ସାମ୍ନା ସାମ୍ନି ହୋଇଗଲୁ । ତା ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ କହିଲି, ସେଇ ଅସ୍ତସୂର୍ଯ୍ୟ ସତେ ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁଟିଏ ପରି ଦିଶୁଛି । ଆଉ ମୁଁ ସେଇ ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁର ଚାରିପାଖରେ ମୋ ପ୍ରିୟାର ମୁହଁଟା ଆଙ୍କୁଥିଲି । ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ସେଇ ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁ ମୋ ପ୍ରିୟାର ମଥାରେ ପିନ୍ଧେଇ ଦେବାକୁ, ମୋ ହାତର ଟିପ ତାର ମଥାଛୁଇଁ ସିନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁ ପିନ୍ଧାଇ ଦେଉଥିଲା ତାର ଶୁନ୍ୟମଥାରେ । ସେ ଆଉଜି ପଡିଲା ମୋ ଛାତି ଉପରେ, ଆଉ ମୋର ବାହୁ ସାଉଣ୍ଟି ନେଉଥିଲା ପ୍ରିୟାକୁ ନିଜର ନିବିଡ ବନ୍ଧନରେ ।

*** 31/08/2018***

ଖରାଦିନ ସର୍ଦ୍ଦି

ନାକୁ ବୋହିଯାଏ ଲୁଣିଆ ପାଣି
ଛିଙ୍କି ଛିଙ୍କି ପ୍ରାଣ ଅଧା ହେଲାଣି
କି ପାଗ ଦେଲା,
ସକାଳ ପହରୁ ଝାଳରେ ଗାଧୋଇ
ଗରମରେ ଏଠି ପ୍ରାଣ ଗଲାଣି ।

ବଇଦେ କହନ୍ତି ଥଣ୍ଡା ଧରିଛି,
ଉପରେ ଏତେଯେ ଖରା ହେଉଛି
କି ଯୁଗ ହେଲା,
ଭିତରେ ସରଦି ଉପରେ ଗରମ
ଏସି କୁଲରକୁ ମନା କରିଛି ।

ପାଣି ପିଇ ପିଇ ପେଟ ଭରୁଛି,
ଖାଇବାକୁ ହୁଏ ସବୁ ଅରୁଚି,
କି ବେଳ ହେଲା,
ଥଣ୍ଡା ପାଇଁ ମେଡିସିନି ଖାଉଛି
ହାତରେ ବିଞ୍ଚଣା ଧରି ବସିଛି ।

***17/04/2018***

ଖରସୁଆଁ ନଈ Khasuan Nai

କେତେ ଜଗିକି ଚଳିଲି,
ଆଣ୍ଠୁଯାଏ ଧୋତି ଉଠାଇନେଲି,
ତଥାପି ଭିଜିବାକୁ ଡରୁଥିଲି
କେମିତି ଏ ଖରସ୍ରୋତ ଆର ପାରି ଯିବି ।
ଯେତେ ପାରିଲି, ସାବଧାନ ହେଲି ,
ଡରୁଥିଲି ଦେହେ ପାଣି ନଲାଗୁ ବୋଲି
ହେଲେ ଓଦା ନହୋଇ କେମିତି
ନଦୀର ଆରପାରି ହେବି !
ନଈ ପାର କରିବାକୁ ଥିଲା
ହେଲେ ଖରସୁଆଁ ନଈ,
ଭାରି ଜିଦ୍ଦି ଥିଲା
ତା ସୁଅରେ ସତେ କୁଟାଖିଏ ପରି
କେଜାଣି କେମିତି ଭସାଇନେଲା
ସମ୍ଭାଳି ନେବାକୁ ଘଡିଏ ସମୟନଥିଲା ।

ନଈ କେବେ ଭସାଇ ନେଲା
ତାର ଖରସୁଆଁ ସ୍ରୋତେ
ନିର୍ଦ୍ଦୟେ ବୁହାଇ ନେଲା,
କେବେ ପଥରରେ ମୁଣ୍ଡ କଚାଡିଲା
କେବେ ଘୋଷାଡିଲା ବାଲି ଆଉ
ବାଲି ଗରଡା ମେଳରେ
ଘଷିମାଜି ରୂପ ଚକ୍କଣ କରିଦେଲା ।
କେବେ ଚମକାଇଦେଲା
ପିତଳର ଗଡୁଟିଏ ପରି,
କେବେପୁଣି ପଙ୍କରେ ଲଟପଟ କରି
ସବୁ ହେଙ୍କଡି ମୋ ଛଡେଇ ଦେଲା ।
ପୁଣି ପଚାରିଲା, ଏବେ ଜାଣିଲତ,
ତୁମର ଔକାତ୍ କେତେ ?
ତାର ସୁଅକୁ ଦେଖାଇ
ମୋତେ ସତେ ଖତେଇ ହେଉଥିଲା !

ହେ ସମୟ, ମାନିଗଲି
ତୁମଠାରୁ ବଳବାନ ଆଉକେହି ନାହିଁ,
ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କଳ ବଳ କୌଶଳ
ସବୁକିଛି ନିଷ୍ଫଳ ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ।
ତୁମେ ରାଜାକୁ ଭୀକାରୀ କରିପାର
କେବେ ଭୀଖାରୀକୁ ରାଜଗଦି ଦିଅ,
ଯଦି ତୁମେ ସଙ୍ଗ ମିଳିଯାଏ
ମରୁୂଭୂମୀ ସବୁଜ କାନ୍ତାର ପାଲଟି ଯାଏ ।
ତୁମେ ସାଥିରେ ନଥିଲେ
ହାତ ମୁଠାର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ବି
ଦି’ପଇସାର ମାଟି ମାଠିଆ ପାଲଟି ଯାଏ ।

***11/08/2018***

କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ-ଅବିନାଶି Abinashi

ମନ ବେଳେ ବେଳେ ପ୍ରେମ କରିବା ବୟସରେ ପହଞ୍ଚି ଯାଏ । ହାତଠାରି ଡାକେ, କହେ, ଚାଲ ମୋ ସାଥିରେ, ନଈକୂଳକୁ ଯିବା ! ମନର କଥାମାନି ତା ସାଙ୍ଗରେ ନଈକୂଳକୁ ଗଲି । ସେଇଠି ପାଣିପାଖରୁ ଟିକିଏ ଦୂରରେ ସେଇ ବାଲି ଉପରେ ବସିଲୁ, ସଂଧ୍ୟାର ଡୁବିଲା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଖେଇ ମନ କହିଲା, ଦେଖ୍ କି ସୁନ୍ଦର କମନୀୟ ଦିଶୁଛି ଏଇ ଅସ୍ତଗାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ବେଶି ସମୟ ରହିବନି, ଆଉ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ଅସ୍ତହୋଇଯିବ । ହେଲେ ମୋତେ ସାବଧାନକରି କହିଲା, ହେଇ, ଡୁବିଲା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଇମୋସନାଲ ହୋଇଯାଉନୁ ତ ! ଏମିତି କେବେବି ଭାବିବୁନି, ତୋ ଜୀବନର ସୂର୍ଯ୍ୟବି ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଛରେ, ତୋ ଜୀବନର ଶେଷପାହାଚ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଛି, ଆଉ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଛେ ପଛେ ସିଏବି ଡୁବିଯିବ !

ପଚାରିଲି ସେକଥା ଭାବିବିନିତ ଆଉ କଣ ଭାବିବି ଏ ବୟସରେ ? ସୁଖିଲା ପତ୍ରପରି ଏଇ ଜୀବନ, ଖାଲି ଡେମ୍ଫରେ ଲଟକିରହିଛି । ପବନ ଟିକିଏ ଜୋରରେ ବୋହିଲେ କୋଉ ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ଝଡିପଡିବ କିଏ ଜାଣେ?

ମନ ଆଖି ଦେଖେଇଲା, ବିରକ୍ତ ହୋଇ କହିଲା, ସବୁ ଜିନିଷର ‘ନେଗେଟିଭ ପଏଣ୍ଟ’ ଉପରେ ଯୋରଦେବା କଣ ନିହାତି ଜରୁରୀ ? ସବୁକଥାର ଗୋଟିଏ ‘ପଜିଟିଭ ପଏଣ୍ଟ’ ବିତ ଥିବ ! ସେଇ କଥାଟା କଣ ମନେ ପଡେନା, ନା ଭାବିବାକୁ ମନ ହୁଏନା?

ପଚାରିଲି, ଏମିତି କ’ଣ ପଜିଟିଭିଟି ଅଛି ଏଇ ଅସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ? ଦିନ ସରିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଅସ୍ତ ହୋଇଯିବ, ସାରା ଦୁନିଆ ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ହଜିଯିବ । ୟା ଛଡା ଆଉ ଅଧିକ କଣ ହେବ ଯେ ? ଅସ୍ତସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଏମିତି କଣ ଅଛି ଯେ ତା ଭିତର ପଜିଟିଭିଟି ଖୋଜିବି ?

ମନ ଟିକେ ହସିଲା, କହିଲା ବସ୍ ଏଇଠି ମୋ ପାଖରେ । ଦେଖ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁହଁରେ ବୟସର କ୍ଳାନ୍ତି ଦିଶୁଚି ତୋତେ ? ନାହିଁ ନା’ ! ସକାଳେ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଇଁଥିଲା, ଠିକ ଏମିତି ଦିଶୁଥିଲା ତାର ହସହସ ମୁହଁଟା ! ଏବେବି ସେମିତି ଦିଶୁଚି, କଅଁଳିଆ ଛୁଆଟିଏ ପରି ଲାଲ ଟୁକ୍ ଟୁକ୍ । ଏଇଆକୁ ଖାଇବା ଲୋଭରେ ହନୁମାନଜୀ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷରେ ପହଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲେ ପରା । ସେଇ ସକାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଭା, ସଂଧ୍ୟାର ଏଇ ଅସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବି ଠିକ୍ ସେମିତି ଦିଶୁଛି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ହସିହସି କହୁଛି ଆରେ ଦେଖ ମୁଁ ପୁଣି ପିଲାଟିଏ ହୋଇଗଲି । ଏବେ ଯାଉଛି ମାଆ ପାଖକୁ, ସେଇଠି ଟିକିଏ ରେଷ୍ଟ ନେବି, କାଲି ସକାଳେ ପୁଣି ନୁଆହୋଇ ଆସିବି । ସଧ୍ୟା ସୂର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ଦେଶ ଏଇଟା, ଯିବାବେଳରେ ଅଶ୍ରୁଳ ଆଖିର ‘ଗୁଡ ବାୟ’ ପରି ନୁହେଁ, ବରଂ ‘ଫିର ମିଲେଙ୍ଗେ’ ପରି ପ୍ରତିଶୃତିଟିଏ ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଆସିବ କାଲି ସକାଳେ । ଠିକ୍ ଏମିତିଆ ଲାଲ୍ ଟୁକ୍ ଟୁକ୍ ହସିଲା ମୁହଁ ଦେଖେଇ ।

ଏଇଠି କିଛି ସରେନା ଏଇ ଦୁନିଆରେ, “ନଥିଙ୍ଗ ଏଣ୍ଡସ୍ ହିଅର’ । ଫିଜିକ୍ସ ପଢିଛୁ ନା’? କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏନା, ଅନନ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ କାହାର ବି ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ସବୁ ଅନନ୍ତ । ବସ୍ତୁର କେବଳ ଆକାର ବଦଳେ, ରୂପ ବଦଳେ, ଗୁଣ ବଦଳେ । କିନ୍ତୁ ସିଏ ଏଇଠି ଥାଏ, ଏଇଠି ରହେ । ଯେମିତି ପାଣି, ପାଣି ବରଫ ହୁଏ, ବାମ୍ଫ ବି ହୁଏ, ସେଇଟା ପାଣିର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ, ହେଲେ ସେଇଟା ପାଣି ତ ! ଯେମିତି ଗୀତାରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି । ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ । କାଠ ଜଳିଲେ, ଅଙ୍ଗାର ହୋଇଯାଏ, ପାଉଁଶ ହୋଇଯାଏ । କାଠର ନାଆଁ ବଦଳେ, ରୂପ ରଙ୍ଗ ଗୁଣ ସବୁ ବଦଳେ ହେଲେ ଏ ସବୁତ ସେଇ କାଠ ନା’!

ତୋର ଅନ୍ତ କିପରି ହୋଇଯିବ ? ତୋର ବୟସ ବଦଳି ଗଲା, ରୂପରଙ୍ଗ ବଦଳି ଗଲା ତାମାନେ ନୁହେଁ ଯେ ତୁ ବଦଳିଗଲୁ । ତୋର ବିଚାର, ତୋର ଜୀବନ, ତୋର ଭାବନା ସବୁ କଣ ବଦଳିଯିବ ବୟସ ସାଥିରେ ? ଏତେ ନିରାଶବାଦୀ କାହିଁକି । କେଉଁଠି ଥିଲା ତୋର ଯୌବନ ? ତୋ ଦେହରେ ? ତୋ ରକ୍ତର ଉଷ୍ମତାରେ ? ତୋ ଉଦଣ୍ଡ ଚାଲିରେ ? ତୋ କଥାରେ ତୋ ଗୀତରେ କୋଉଠି ଥିଲା ସେ ଯୌବନ ? ମନ ପୁଣି ବୁଝାଏ, ତୋ ଯୌବନ ତୋ ମନରେ ଥିଲା, ତୋ ହୃଦୟରେ, ତୋ ଭାବରେ, ତୋ ଭାବନରେ ଥିଲା । ସେ ଯୌବନ, ଏବେବି ସେଇଠି ସେମିତି ଅଛି । ଥରେ ଆଖିଖୋଲି ଦେଖ୍ ସେ ସବୁ ଆଗପରି ସେଇ ଜାଗାରେ ସେମିତି ମିଳିବ । କିନ୍ତୁ ତୁ ଯେ ତା’ଉପରେ ତୋ ନିରାଶବାଦର ଚାଦର ଢାଙ୍କିଦେଇଛୁ । ସେ ଚାଦରକୁ ହଟେଇକି ଦେଖ୍, ପୁଣି ତୋର ସେଇ ସୁପ୍ତ ଯୌବନ ଜାଗିଯିବ । ଯୌବନଟା କିଛି ଅବସ୍ଥା ନୁହେଁ, କିଛି ବୟସ ନୁହେଁ । ଯୌବନଟା ଏକ ମାନସିକ ସ୍ଥିତି, ଗୋଟିଏ ମାନସିକ ଅବସ୍ଥା । ମନରେ ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୌବନ ଜାଗ୍ରତ ଅଛି, ମଣିଷ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବକ ଅଛି । କହିଲୁ ଦେଖି, ଘର ପୋଡିଗଲା ବେଳେ ଜଣେ ଦୁର୍ବଳ ମଣିଷ ବି ଅନେକ ବଳଶାଳୀ ଲୋକର କାମ କରିଯାଏ, ପରେ ଭାବେ, ଏତେବଡ କାମଟାଏ ସେ କଲା କେମିତି ? ତାର ମାନେ କଣ ଜାଣୁ ?? ତାର ମାନେ, ମଣିଷର ଶକ୍ତି ତା ଦେହରେ ନଥାଏ । ଶକ୍ତି ଥାଏ ତା ମନରେ । ସେମିତି ଏଇ ଯୌବନଟା ।

ସବୁ ମଣିଷ ବୁଢା ହୋଇଗଲେ କଣ ତୋରି ପରି ଏମିତି ଭାବନ୍ତି ? ଧେତ୍ ବୁଢା କଉଠିକାର ! ବୟସ ହେଲେ ସମସ୍ତେ ମରିବେ, ତା ବୋଲି ମଲା ଆଗରୁ ହେଂସ ଘୋଡେଇହୋଇ ପଡିରହିବୁ ନା କଣ ?? ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟଟା ଜୀବନର ଅଭିଶାପ ନୁହେଁ । ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟକୁ ଜୀବନର ଆଶିର୍ବାଦ ରୂପେ ଦେଖ୍ । ଜାଣିଛୁ, ସମସ୍ତେ ଭାଗ୍ୟବାନ ନୁହଁନ୍ତି । ଅନେକ ଅଧା ଜୀବନରେ ବି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି । ମୃତ୍ୟୁ ସତ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆସିବ, ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବ। କିନ୍ତୁ କେବେ ଆସିବ କେହି ଜାଣେନା । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ବସିରହିବ ।’ଫରଗେଟ ଏବାଉଟ ଏଜ୍’ । ଭୂଲିଯାଆ ନିଜର ବୟସ, ବୟସଟା ମନେ ରଖିବା କଣ ନିହାତି ଜରୁରୀ । କୋଉ ଝିଅକୁ ଯାଇ ପଚାରେ, ଦେବୀଜୀ ଆପକା ଉମର କ୍ୟା ହୈ । ଜାଣିଛୁ ସେ କଣ କହିବ ? ଆରେ କହିବ କଣ, ସେ କରିକି ଦେଖେଇ ଦେବ, ମାରିବ ବ୍ରହ୍ମ ଚାପୁଡାଟାଏ । କହିବ ଇଡିଅଟ, ଏତିକି କଟସି ନାହିଁ । ଝିଅମାନଙ୍କର ବୟସ ପଚାରନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣିନି । ଆରେ ଝିଅ କଥା ଛାଡ କୋଉ ମରଦକୁ ଯାଇ ପଚାର, ସେବି ଲୁଚେଇବ ତାର ଅସଲି ବୟସ । ଚାରି ଛଅ ବର୍ଷ କମ୍ କରିକି କହିବ । କହନ୍ତି ‘ଏଜ ଇଜ୍ ଜଷ୍ଟ ଏ ଫିଗର’ ବୟସଟା ଏକ ସଂଖ୍ୟା କେବଳ ।

ମନକୁ କହିଲି, କହିବାଟା ଯେତେ ସହଜ, ବୁଝିଯିବାଟା କଣ ସେତେ ସହଜ ? କେମିତି ଭୂଲିଯିବି, ଚାରିମାସ ଆଗରୁ ପିଲାମାନେ ମୋ 60 ତମ ଜନ୍ମଦିନ ମନେଇଥିଲେ । ବଡ କେକ୍ ଟିଏ ଆଣିଥିଲେ । ତା ଉପରେ ଲେଖା ହୋଇଥିଲା ହାପି ସିକଷ୍ଟିଥ ବାର୍ଥଡେ । ଆରେ 60 ବର୍ଷର ଜନ୍ମ ଦିନ କୋଉ ହାପି ବାର୍ଥଡେ ଥାଏ ଭଲା ! ସେଇ ଦିନଠାରୁ 61ବର୍ଷ କାଉଣ୍ଟଡାଉନ୍ ରେ ଚାଲିଛି ।

ମନ ଟିକେ ହସିଲା । କହିଲା, ଦେଖ୍, ଦୁନିଆରେ ଏତେ ଅଦଳ ବଦଳ ଓଲଟ ପାଲଟ ହେଉଛି । ତୁ ସାମାନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଓଲଟେଇ ପାରୁନୁ ? କହନ୍ତି ନା ବୟସଟା ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର । 61 କୁ ଓଲଟେଇଲେ କେତେ ହେଲା ? 16 ନା’ ? ମୁଁ ବି ତ ଏବେ ସେଇ ବୟସରେ ଅଛି ! ତୁ ବି ମୋ ବୟସର ହୋଇଯାଆ । ମୋର ସାଙ୍ଗ ହେଇଯାଆ । ବୁଢା ଦେହ ଘୋଡା ହୋଇ ପାରିବନି, ତାହାହେଲେ କଣ ହେଲା ? ମନବିତ ଘୋଡାଟିଏ, ଚୋଖା ଆରବୀ ଘୋଡା ପରି । ମନକୁ ଦଉଡା ଜୀବନର ରେସରେ । କଳ୍ପନାର ଘୋଡାରେ ଚଢି କୁଆରୀ କନିଆଁ ରାଜାପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀପୁଅର ସପନ ଦେଖେ’ନା । ଗରୀବ ବିଚରା ଭଙ୍ଗା ଚାଳିଆରେ ଶୋଇ ଶୋଇ କଳ୍ପନାର ଘୋଡାରେ ଚଢି ରାଜ ଉଆସର ସପନ ଦେଖେ’ନା ? ଏଇ କଳ୍ପନାର ଘୋଡାରେ ଚଢି କେତେ କିଏ କଣ କଣ ସପନ ବୁଣି ଯାଆନ୍ତି । ତୁ ତୋ କଳ୍ପନାର ଘୋଡାକୁ କାହିଁକି ବାନ୍ଧି ରଖିଛୁ ? ଦଉଡା ତାକୁ, ଦଉଡେଇ ପାରିବୁନି ? ଦି’ଘଡି ଆନନ୍ଦ ହେବାକୁ, ମନଖୋଲି ଟିକିଏ ହସିବାକୁ, କିଏ ମନା କରିଛି ତୋତେ ।

ମନକୁ କହିଲି, ତୁ କଣ ସମାଜକୁ ଜାଣିନୁ ? ସମାଜର କିଛି ନିୟମ କାନୁନ୍ ବି ଅଛି । ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲେଖା ଅଛି ଚାରି ଆଶ୍ରମ କଥା । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଉ ସନ୍ୟାସ । ଏଇ ବୟସଟା ସନ୍ୟାସର ବୟସ । ଘୋଡା ଦଉଡେଇବାର ବୟସ ନୁହେଁ । ତୋ କଥାରେ ପଡିଲେ ଖାଲି ଲୋକହସା ହେବାହିଁ ସାର ହେବ । ଲୋକେ କଣ କହିବେ ? ସମାଜ କଣ କହିବ ? କହିବେ ଏଇ ବୟସରେ ରାମନାମ ନଜପି ବୁଢା ସପନ ଦେଖୁଛି । ସପନ ଦେଖିବାର ବୟସ କଣ ଆଉ ବାକିଅଛି ମୋର? ସବୁ କାମ ପାଇଁ ଗୋଟେ ସମୟ ଥାଏ, ବୟସ ବି ଥାଏ ।

ମନ ହସିଲା ଖୁବ୍ ଯୋରରେ, ସତେ ଯେପରି ପାଗଳ ହୋଇଯାଇଛି । ମୋତେ କହିଲା, ପାଗଳ କୋଉଠିକାର । ସବୁ କାମ ପାଇଁ ବୟସ ଥାଏ ! ସଃ, କିଏ ସ୍ଥିର କରିଛି ଏ ବୟସସୀମା ? ସମାଜ ? ସମାଜ ନିଜେ କଣ ସ୍ଥିର ?? ନା ରେ ନା’ ସମାଜ ନିଜେବି ସ୍ଥିର ନୁହେଁ । ସମୟ ଯେମିତି ବଦଳେ, ଲୋକ ବି ବଦଳନ୍ତି, ସମାଜବି ବଦଳେ, ସମାଜର ନିୟମବି ବଦଳେ । କୋଡିଏ ବର୍ଷ ତଳର ସାମାଜିକ ନିୟମ ଅଛି ଆଜି ? ବାହାଘର ବୟସ କଥା ଭାବ, ପ୍ରଥମେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ହେଉଥିଲା, ତାପରେ ନିଶ ଉଠିଗଲେ ବାହା ବୟସ ହୋଇଗଲା ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଏବେ ମୁଣ୍ଡବାଳ ଗୋଟେ ଗୋଟେ ଧଳା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଗଲା ପରେ ଯାଇ ପୁଅଝିଅ ବାହା ହେଉଛନ୍ତି । ଏଇ ସମାଜରେ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରବଣ କୁମାର ବିଷୟରେ କେତେ କଥା ଲେଖା ହୋଇଛି, ମାଆ ବାପାଙ୍କର କେତେ ସେବା କରୁଥିଲା ସେ । ବୁଢା ବାପା ମାଆଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରଉଥିଲା ସିଏ । ହେଲେ ଆଜି ପିଲାଏ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ଅନାଥ ଛାଡି ଦେଉଚନ୍ତି । ସେତେବେଳେ କୁଆଡେ ଯାଏ ସମାଜ ? ଜଉତୁକ ପାଇଁ ନୁଆବୋହୁକୁ ଜଳାଇ ଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ କୁଆଡେ ଯାଏ ସମାଜ ? ସମାଜ ଏକ ସୁବିଧାବାଦୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ସୁବିଧା ଅନୁଶାରେ ନିୟମ ତିଆରିହୁଏ, ସୁବିଧା ଅନୁଶାରେ ନିୟମ ବଦଳେ ।

ମୁଁ ତୋତେ ସମାଜ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯିବାକୁ କହୁନି, ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନମାନିବାକୁ କହୁନି । କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୋ ନିଜ ଜୀବନ ପାଇଁ କହୁଛି । ନିଜେ ବଞ୍ଚି ରହିଲେ, ତାପରେ ଆସିବ ସମାଜ ଚିନ୍ତା । ସମାଜ ମଣିଷଙ୍କୁ ନେଇ ଗଢା । ସମାଜକୁ ନେଇ ମଣିଷ ଗଢା ହୁଏନି । ମଣିଷ ନଥିଲେ ସମାଜ କେଉଁଠୁ ଆସିବ? କିନ୍ତୁ ତୋ ନିଜ ଖୁସି କଥା ସମାଜ କିପରି ଡିସାଇଡ୍ କରିବ ? ତୁ କଣ ଖାଇବୁ କଣ ପିନ୍ଧିବୁ କେମିତି ଜିଇଁବୁ ସେକଥା କେବଳ ତୁ ହିଁ ସ୍ଥିର କରିପାରିବୁ । ଅନ୍ୟର କ୍ଷତି ନକରି, ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ନଦେଇ ତୁ ଯଦି ନିଜର ଖୁସି ପାଇଁ କିଛି କରୁ, ସେଥିରେ ସମାଜ କାହିଁକି ଆପତ୍ତି କରିବ ?? ଆଉ ରହିଲା ପ୍ରଭୂଙ୍କ ନାମ ନେବା, ଭଗବାନଙ୍କ ନାମନେବା ଖୁବ୍ ଭଲ କଥା । ପ୍ରଭୂଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ପୁଜାପାଠ କର ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କର । କିନ୍ତୁ ତା ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ସେଥିପାଇଁ ଆଉ ସବୁକିଛି କରିବା ମନା । ଦିନରାତି ମିଶି ଚବିଶ ଘଣ୍ଟା, ତାଆରି ଭିତରେ ନିଜ ସମୟକୁ ଖାଇବା ପିଇବା ଶୋଇବା ଠାକୁରପୂଜା ନାତି ନାତୁଣୀଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା ସାଙ୍ଗ ସାଥୀ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରିୟଜନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମୟ ବାହାର କର । ଜୀବନଟା କିଛି ସ୍କୁଲର ରୁଟିନ୍ ନୁହେଁ । ଚାରି ପିରିୟଡର ବୟସ । ଚତୁର୍ଥ ପିରିୟଡଟା କେବଳ ଗଣିତ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଇଠି ଆଉ କିଛି ପଢାଯାଇ ପାରିବିନି । ଏଇ ବୟସଟା କଣ ସେମିତି କେବଳ ସନ୍ୟାସ ପାଇଁ ସମର୍ପିତ ? ଏଇ ବୟସରେ ଭଗବାନ ନାମ ଛଡା ଆଉକିଛି କରାଯାଇ ପାରିବନି ? ମୁଁ କହୁଛି, ପ୍ରଭୂଙ୍କୁ ବି ଡାକ, ଜନସେବା ବି କର, ନିଜ ଖୁସି ପାଇଁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି କର, ବସର୍ତ୍ତେ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ତୁମର ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ସନ୍ତୁଳିତ ସୌହାର୍ଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ରଖ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆଦର୍ଶ ହୋଇପାରିବ । ସମାଜ ପାଇଁ କୌଣସିଭାବେ ଅହିତ କର ନହୁଏ ଅବା ଏହାର କୌଣସି କୁପ୍ରଭାବ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଯେପରି ନପଡିବ ସେଥିପ୍ରତି ସାବଧାନ ରୁହ ।

ବୟସର ରାଗ ଆଳାପ କରି ବାହୁନି ହେଲେ ବୟସ ତ ଆଟକି ଯିବନି । ଏଠି ଅଧାବୁଜା ଆଖିରେ ଯମଦୂତର ସପନ ଦେଖିବା ଅପେକ୍ଷା ଦି’ଘଡି ଖୁସି ହେବାରେ ଅସୁବିଧା କଣ ? କିଛି ନୂଆ ସପନ ଦେଖ, କିଛି ସପନ ଦେଇ ଯାଆ ଆଗାମୀ ପିଢିକୁ । ତୁମେ ଯେବେ ଏଠି ନଥିବ, ତୁମ ସପନ ରହିଯିବ ଏଇଠି । ତାରି ସୁଗନ୍ଧ ମହକି ଯିବ ଚଉଦିଗରେ । ତୁମର ପଦିଏ କଥା, ତୁମର ପଦିଏ ଗୀତ, ତୁମର ଟିକିଏ କାମ, ତୁମର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଜାହିର କରିଯିବ ଏଇ ଦୁନିଆରେ, ଯେତେବେଳ କାହା ମୁଁହରୁ ତୁମ ନାଆଁ ଶୁଭିଯିବ । ଏଇଠି କେତେ ରୋଜଗାର କଲ, କେତେବଡ ଘର ତିଆରି କଲ, କେତେ ସଂଞ୍ଚୟ କଲ, ତାକଥା କେହି ପଚାରିବେନି । କେତେ ଦେଇକି ଗଲ, କଣ ଦେଇକି ଗଲ, କେବଳ ତାରି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ ତୁମେ ଗଲାପରେ । ମଣିଷ ଜୀବନ ବଡ ଦୂର୍ଲଭ, ଜୀବନଟା କେତେ ଅଧିକ ଜିଇଁଲ ତାର କିଛି ମୂଲ୍ୟନାହିଁ, ଜୀବନକୁ କେମିତି ଜିଇଁଲ ସେଇଟା ମାନେ ରଖେ । ଜୀବନର ପ୍ରତିଟି ମୁହୁର୍ତ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ । ଜୀବନର ପ୍ରତିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ନିଜପାଇଁ ଆଉ ଅନ୍ୟପାଇଁ ମନଭରି ଜିଇଁ ଯାଆ ।

***27/08/2018***